Strona główna » Wiadomości » Analizy i komentarze » Dozwolony użytek prywatny wyjątkiem w prawie autorskim

Dozwolony użytek prywatny wyjątkiem w prawie autorskim

26.07.17

Jednym z wyjątków w prawie autorskim jest tzw. dozwolony użytek prywatny, którego znaczenie docenia każdy użytkownik, widz lub odbiorca dzieł artystycznych, a który wywołuje poważne dyskusje systemowe odnośnie do uzasadnienia utrzymania ochrony prawnoautorskiej - pisze Ewa Laskowska.  

articleImage: Dozwolony użytek prywatny wyjątkiem w prawie autorskim fot. Thinkstock

Ewa Laskowska
Kiedy użytek prywatny jest dozwolony?

Artykuł pochodzi z miesięcznika Europejski Przegląd Sądowy 2017/7>>

Wprowadzenie i wyrok TS z 10.04.2014 r.,
C-435/12, ACI Adam BV i inni przeciwko Stichting de Thuiskopie,
Stichting Onderhandelingen Thuiskopie vergoeding
W ramach prawa autorskiego przyznawanych jest nie tylko wiele uprawnień o charakterze bezwzględnym, lecz także uwzględnione są wyjątki i ograniczenia z zakresu prawa autorskiego na rzecz osób fizycznych lub w przypadkach umożliwiających realizację istotnych potrzeb społeczeństwa. Jednym z takich wyjątków jest tzw. dozwolony użytek prywatny, którego znaczenie docenia każdy użytkownik, widz lub odbiorca dzieł artystycznych, a który wywołuje poważne dyskusje systemowe odnośnie do uzasadnienia utrzymania ochrony prawnoautorskiej.

Wprowadzenie
Regulacja prawa autorskiego opiera się na ważnym fundamencie wyłączności praw podmiotowych. Bezwzględny charakter uprawnień gwarantuje twórcom możliwość skutecznego dochodzenia ochrony wobec jakiejkolwiek osoby trzeciej, która eksploatuje cudzą twórczość artystyczną, bez uprzedniego zezwolenia lub uiszczenia opłaty licencyjnej. Przyznanie jednak pełnego i niczym nieograniczonego monopolu prawnego łączyłoby się z poważnym zachwianiem równowagi ekonomicznej, jak też mogłoby prowadzić do nadużyć, ograniczenia postępu technologicznego czy dostępu społeczeństwa do dóbr kultury i nauki. W tym celu prawodawcy wprowadzają różnorodne systemy wyjątków i ograniczeń, których celem jest, z jednej strony, zapewnienie równowagi między potrzebami społeczeństwa a interesem jednostki, z drugiej zaś strony – zapewnienie stałego wzrostu i rozwoju naukowego i kulturowego, przy zachowaniu praw twórców.
Na poziomie unijnym, w dyrektywie o społeczeństwie informacyjnym , wskazane są trzy podstawowe „grupy” uprawnień bezwzględnych: prawo do zwielokrotnienia utworu, prawo do jego rozpowszechnienia (w tym publicznego udostępnienia w taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w miejscu i w czasie przez siebie wybranym) oraz prawo wprowadzenia do obrotu . W tym samym akcie, dla zapewnienia właściwej równowagi praw i interesów między uczestnikami obrotu handlowego , prawodawca unijny wprowadza wyczerpujący katalog wyjątków i ograniczeń praw autorskich. Regulacja ta stanowi także przykład harmonizacji fakultatywnej: państwa członkowskie UE mogą wprowadzić któryś z wyjątków od prawa autorskiego wskazanych w katalogu art. 5 dyrektywy o społeczeństwie informacyjnym, zaś sposób, w jaki konstrukcyjnie taki wyjątek zostanie implementowany, należy już do zakresu decyzyjnego państwa członkowskiego . Samo postanowienie art. 5 dyrektywy o społeczeństwie informacyjnym zawiera więc wiele wyliczeń, które mają urzeczywistniać potrzeby społeczeństwa w dostępie do dzieł chronionych prawem autorskim, możliwości cytowania czy parodii. Regulację tę zamyka ust. 5 tego przepisu, który stanowi implementację tzw. testu trójstopniowego, regulowanego już na tle konwencji berneńskiej , następnie w traktacie WIPO o prawie autorskim .

Ta konstrukcja zasadniczo kierowana jest do prawodawców, którzy powinni uwzględniać trzy kluczowe kryteria przy ocenie zakresu wyjątków lub ograniczeń prawa autorskiego: takie sytuacje powinny być dopuszczalne tylko w szczególnych przypadkach, nie powodować przy tym konfliktów z tzw. normalnym korzystaniem z przedmiotu ochrony oraz nie skutkować nieuzasadnionym uszczerbkiem dla słusznych interesów uprawnionych . Oznacza to, że wprowadzanie kolejnych wyjątków od ochrony prawnoautorskiej wymaga uprzedniej weryfikacji przez prawodawców, czy spełnia test trójstopniowy.
Na poziomie prawa UE test trójstopniowy został implementowany do art. 5 ust. 5 dyrektywy o społeczeństwie informacyjnym . Co interesujące, test ten w sposób szczególny został implementowany do prawa polskiego, jednak jako przepis prawa materialnego (art. 35 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych ), odnoszący się do sposobu interpretacji poszczególnych postaci dozwolonego użytku .
Wprowadzenie wyjątku od prawa wyłącznego łączy się też z obowiązkiem wyrównania tej „straty” na rzecz uprawnionych za pośrednictwem systemu tzw. godziwej rekompensaty.

Przejdź do strony artykułu: « »
26.07.17
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z: Europejski Przegląd Sądowy
Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

 
ZOBACZ TAKŻE

Zapisz się na newsletter
Polecamy w oficjalnej księgarni
Wolters Kluwer Profinfo.pl

zaastepstwo.pl
NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE