Strona główna » Wiadomości » Omówienia orzeczeń » Strasburg: konfiskata mienia członków rodziny oskarżonego uzasadniona

Strasburg: konfiskata mienia członków rodziny oskarżonego uzasadniona

11.07.18

Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku* z 26 czerwca uznał, iż konfiskata pieniędzy i majątku skarżących, pochodzących z nielegalnych korzyści majątkowych uzyskanych przez ich bliskiego krewnego, nie stanowiła naruszenia praw podstawowych. 

articleImage: Strasburg: konfiskata mienia członków rodziny oskarżonego uzasadniona fot. Thinkstock

Lekarz-orzecznik za pieniądze
Skargę do Trybunału wniosły trzy obywatelki Rumunii: żona, córka i bratanica rumuńskiego lekarza oskarżonego o przyjmowanie łapówek (oskarżony był lekarzem orzekającym o niezdolności do pracy w ramach postepowań z zakresu ubezpieczeń społecznych, warunkującej przyznanie renty inwalidzkiej). W czasie postępowania karnego przeciwko krewnemu skarżących rumuńskie władze przejęły i skonfiskowały mienie należące formalnie do skarżących, w tym gotówkę, dwa mieszkania, dwa garaże i dwa samochody. Skarżące twierdziły, iż mienie to zostało uzyskane legalnie, ich zażalenia na konfiskatę wniesione do sądu krajowego okazały się jednak bezskuteczne. Sądy rumuńskie wskazywały przede wszystkim na rażącą różnicę pomiędzy dochodami uzyskiwanymi przez skarżące a wartością zatrzymanego mienia. W przypadku pierwszej skarżącej i jej męża (czyli lekarza oskarżonego o przyjmowanie nielegalnych korzyści majątkowych), legalnie udokumentowane dochody były o wiele niższe niż wartość skonfiskowanego majątku. Druga skarżąca - córka oskarżonego - była studentką i w ogóle nie uzyskiwała żadnych legalnych dochodów. Trzecia skarżąca nie zdołała przedstawić żadnego dowodu na to, iż powierzyła swemu wujowy kwotę ponad 40 tys. euro, które miały do niej należeć. Przed Trybunałem skarżące zarzuciły, iż konfiskata tego mienia odbyła się z naruszeniem gwarancji rzetelnego procesu, chronionych w art. 6 ust. 1 Konwencji o prawach człowieka, a także iż zostało naruszone w ten sposób ich prawo do poszanowania mienia z art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji.

Trybunał nie zgodził się z argumentami skarżących i nie potwierdził naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji oraz art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji.

Przepadek mienia a rzetelny proces
Główny zarzut skarżących związany z naruszeniem prawa do rzetelnego procesu i art. 6 ust. 1 Konwencji wynikał stąd, iż skarżące nie zostały wezwane na proces ich krewnego przed sądem pierwszej instancji, i nie mogły bronić swych praw majątkowych, które miały zostać naruszone w drodze konfiskaty. Nadto, sąd odwoławczy nie dopuścił środków dowodowych wnioskowanych przez skarżące. Trybunał wskazał w tej mierze, iż w świetle prawa rumuńskiego organy władzy nie miały obowiązku przyznania skarżącym z urzędu statusu strony w postępowaniu karnym przeciwko oskarżonemu, jakkolwiek skarżące mogły same zgłosić swą interwencję, co uczyniły w postępowaniu przed sądem odwoławczym. Sąd drugiej instancji zbadał należycie ich argumenty i stwierdził, że mienie będące przedmiotem sprawy nie ma pokrycia w przedstawionych przez skarżące źródłach dochodów. Trybunał nie dostrzegł powodów, by nie zgodzić się w tej mierze z rumuńskim sądem odwoławczym, również w zakresie odrzucenia kolejnych wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżące pod koniec postępowania. Trybunał uznał argumenty sądu krajowego, który stwierdził, iż miał w swym posiadaniu wystarczającą liczbę dowodów, aby wydać rozstrzygnięcie. Reguły rzetelnego procesu zostały zachowane, naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji nie było.

Niewiadome pochodzenie majątku a ciężar dowodu
Jeżeli chodzi natomiast o zarzut naruszenia prawa do poszanowania mienia z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji, Trybunał wskazał, iż środek w postaci konfiskaty mienia został zastosowany w niniejszej sprawie jako element walki z korupcją i łapówkarstwem. Cel taki należy uznać za cel realizujący uprawnione interesy publiczne, przy czym zgodnie ze europejskimi standardami w tym zakresie, w razie poważnych przestępstw możliwa jest konfiskata mienia nawet przed wydaniem prawomocnego wyroku sądowego. Organy władzy mogły racjonalnie przerzucić ciężar dowodu na skarżące, które - jako członkinie najbliższej rodziny oskarżonego, mogące czerpać korzyści z jego czynów przestępczych - musiały wykazać legalne pochodzenie spornego majątku.

Trybunał wziął również pod uwagę szczególny kontekst omawianej sprawy: krewny skarżących został uznany przez sąd karny winnym przyjęcia 291 łapówek jedynie w ciągu 5 tygodni, ze szkodą dla budżetu państwa i funduszu ubezpieczeń społecznych. Znaczny majątek pozyskany w relatywnie krótkim czasie przez oskarżonego i jego rodzinę w jednoznaczny sposób nie miał żadnego odzwierciedlenia w uzyskiwanych przez zainteresowanych legalnych dochodach. Trybunał stwierdził zatem w konkluzji, iż prawa majątkowe skarżących nie zostały naruszone: sądy krajowe przeprowadziły rzetelne postępowanie, niedotknięte wadą arbitralności. Zastosowane środki nie były nieproporcjonalne do realizowanego celu w postaci walki z poważną przestępczością korupcyjną, w której to dziedzinie państwa-strony Konwencji dysponują szerokim marginesem uznania. Skarżące miały możliwość przedstawienia swego stanowiska w dwuinstancyjnym postępowaniu sądowym, przy zachowaniu wszelkich gwarancji rzetelnego procesu. Naruszenia ich praw majątkowych i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji nie było.

Przepadek korzyści majątkowych w prawie polskim
Omawiane orzeczenie może stanowić cenną wskazówkę interpretacyjną przy wykładni przepisów prawa polskiego w zakresie przepadku majątku i korzyści majątkowych pochodzących z przestępstwa. Zgodnie z art. 45 §1 polskiego kodeksu karnego, jeżeli sprawca osiągnął z popełnienia przestępstwa, chociażby pośrednio, korzyść majątkową, sąd orzeka przepadek takiej korzyści lub równowartości. Art. 45 §3 kodeksu pozwala również na stwierdzenie przepadku mienia stanowiącego korzyść pochodzącą z przestępstwa, mimo że mienie to zostało przeniesione na osobę fizyczną, prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej. Trybunał w Strasburgu wskazuje, iż zasadne jest wówczas przerzucenie ciężaru dowodu na osobę lub podmiot zainteresowane zatrzymaniem mienia, które muszą udowodnić legalne pochodzenie swego majątku. Trzeba jednak pamiętać, iż prawa takich osób w postępowaniu karnym muszą zostać odpowiednio zagwarantowane, tak aby dać im możliwość przedstawienia swych argumentów w kontradyktoryjnym, rzetelnym postępowaniu sądowym.

Telbis i Viziteu przeciwko Rumunii wyrok ETPC z dnia 26 czerwca 2018 r., skarga nr 47911/15.

-----------------------------

* Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu.

 
X

Trybunał


Potrzebujesz WIĘCEJ wiarygodnych informacji o zagadnieniu Trybunał? Sprawdź, co jeszcze na ten temat znajdziesz w LEX.
LEX Search – nowa wersja wyszukiwarki LEX z elementami sztucznej inteligencji. Chcesz łatwiej i szybciej znaleźć właściwe dokumenty?

Sprawdź, co zyskasz dzięki LEX Search >>
 
Zobacz wszystkie materiały pochodzące z: Prawo Europejskie

WKP Galeria Zdjęć

Średnia ocena artykułu (oddanych głosów: 0)

 
ZOBACZ TAKŻE

Zapisz się na newsletter
zaastepstwo.pl
NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE