Zwrot PCC po przekształceniu spółki. Jak wykorzystać wyrok TSUE i odzyskać podatek?
Wyrok TSUE z 17 września 2026 r. w sprawie C-197/25 otwiera podatnikom możliwość zakwestionowania PCC pobranego przy przekształceniu jednej spółki osobowej w inną, jeżeli operacji nie towarzyszył wkład kapitałowy w rozumieniu prawa unijnego. Nie oznacza to jednak, że zwrot PCC należy się automatycznie po każdym przekształceniu. Kluczowe jest ustalenie, co faktycznie wydarzyło się w ramach reorganizacji, jak został obliczony podatek oraz czy nie upłynął termin na dochodzenie nadpłaty. Jak to sprawdzić i przygotować się do odzyskania podatku?
Kiedy po przekształceniu spółki można odzyskać PCC?
Najważniejszy wniosek z wyroku TSUE C-197/25 jest taki, że samo przekształcenie spółki osobowej oraz wzrost wartości jej majątku nie przesądzają jeszcze o obowiązku zapłaty PCC. Istotne jest to, czy przy przekształceniu wystąpił wkład kapitałowy w znaczeniu wynikającym z dyrektywy 2008/7/WE.
Sprawa rozpatrywana przez TSUE dotyczyła przekształcenia polskiej spółki komandytowej w spółkę jawną. Trybunał wskazał znaczenie przepisów dyrektywy ograniczających możliwość nakładania podatków pośrednich na określone reorganizacje. Nie oznacza to jednak, że każde przekształcenie jednej spółki osobowej w inną jest wolne od PCC. Wyrok dotyczy konkretnej sytuacji, czyli przekształcenia bez wkładu kapitałowego.
Dlatego każdą reorganizację trzeba oceniać indywidualnie. Szczególnej ostrożności wymagają przypadki, w których wraz z przekształceniem dochodziło np. do wniesienia aportu, kapitalizacji zysków lub rezerw albo innych świadczeń wspólników - wyjaśnia Radosław Kowalski w komentarzu praktycznym LEX Księgowość.
Jak sprawdzić, czy PCC został pobrany nienależnie?
Brak dodatkowej wpłaty pieniężnej wspólników nie wystarcza do stwierdzenia, że przy przekształceniu nie było wkładu kapitałowego. Pojęcie to na gruncie unijnej dyrektywy jest szersze i może obejmować również m.in. wkłady rzeczowe, określone podwyższenia kapitału oraz kapitalizację zysków lub rezerw.
Przed wystąpieniem o zwrot PCC warto zatem przeanalizować m.in.:
- plan i uchwałę o przekształceniu oraz umowy spółki przed i po przekształceniu,
- historię i wartość wkładów wspólników,
- bilans przekształceniowy oraz salda kapitałów,
- zyski zatrzymane i uchwały dotyczące ich przeznaczenia,
- wniesione aporty, wpłaty i inne świadczenia wspólników,
- dokument pobrania PCC przez notariusza albo deklarację i dowód zapłaty podatku.
Istotna jest przy tym różnica między zgromadzonym przez lata majątkiem spółki a nowym wkładem związanym z reorganizacją. Sama okoliczność, że aktywa netto spółki przekształcanej są wyższe od historycznie wniesionych wkładów, nie dowodzi jeszcze wniesienia nowego wkładu kapitałowego przy przekształceniu.
Jak odzyskać nadpłacony PCC i ustalić kwotę zwrotu?
Jeżeli analiza dokumentów potwierdzi, że przekształcenie mieściło się w wynikającym z prawa unijnego zakazie opodatkowania, podatnik może dochodzić zwrotu PCC jako nadpłaty. Jeżeli natomiast przekształceniu towarzyszył odrębny wkład kapitałowy, konieczne może być ponowne obliczenie podatku i ustalenie, jaka jego część rzeczywiście została nadpłacona.
Znaczenie ma również sposób, w jaki PCC został pierwotnie rozliczony. Gdy podatek pobrał notariusz jako płatnik, zwrotu nie należy żądać od notariusza. W zależności od okoliczności sprawy zastosowanie mogą znaleźć przepisy art. 72–75 Ordynacji podatkowej. Inaczej należy postąpić, jeśli spółka sama złożyła deklarację PCC-3 i zapłaciła podatek.
We wniosku lub uzasadnieniu korekty trzeba przede wszystkim wykazać stan faktyczny. Samo stwierdzenie, że „nie wniesiono wkładu”, może nie wystarczyć.
Do kiedy można wystąpić o zwrot PCC i co z ostateczną decyzją?
Wyrok TSUE nie otwiera ponownie wszystkich dawnych rozliczeń PCC. Co do zasady trzeba uwzględnić pięcioletni termin przedawnienia zobowiązania podatkowego liczony od końca roku, w którym upłynął termin płatności podatku. Sam wyrok TSUE z 17 września 2026 r. nie rozpoczyna nowego pięcioletniego terminu.
Ma to szczególne znaczenie dla starszych przekształceń. Jak wskazuje autor komentarza W LEX Księgowość, jeżeli termin zapłaty PCC upłynął w 2021 r., podstawowy okres przedawnienia kończy się 31 grudnia 2026 r., o ile nie wystąpiły okoliczności wpływające na jego bieg.
Innego działania wymaga sytuacja, gdy w sprawie istnieje już ostateczna decyzja podatkowa. Należy wówczas zbadać możliwość wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 11 Ordynacji podatkowej. Żądanie wznowienia wnosi się w terminie miesiąca od publikacji sentencji orzeczenia TSUE w Dzienniku Urzędowym UE. Dlatego przed podjęciem działania trzeba ustalić zarówno status postępowania, jak i właściwy tryb odzyskania PCC.