Rozporządzenie w sprawie wylesiania (EUDR) - wyzwanie dla firm spożywczych

29 maja 2026

Rozporządzenie w sprawie wylesiania (EUDR) to jedna z najbardziej kontrowersyjnych unijnych regulacji w ostatnich latach. Wielkim wyzwaniem dla unijnych firm, w tym firm spożywczych, są związane z tym aktem liczne, skomplikowane obowiązki. Dochodzą do tego potencjalne dotkliwe sankcje i poważne ryzyka ekonomiczne.

Rozporządzenie EUDR to jedna z najbardziej kontrowersyjnych unijnych regulacji w ostatnich latach. W celu powstrzymania globalnego wylesiania i degradacji lasów ustanawia ono generalny zakaz wprowadzania do obrotu w UE lub wywożenia z niej niektórych produktów związanych z tymi zjawiskami, nakładając na przedsiębiorców spożywczych i nie tylko wiele skomplikowanych i trudnych do realizacji obowiązków, ale również grożąc im dotkliwymi sankcjami i narażając ich na poważne ryzyka ekonomiczne. Z reakcji państw trzecich, będących eksporterami przedmiotowych towarów i produktów na unijny rynek, także wynika, że przedmiotowa regulacja dotknie tych państw zarówno w skali makro- jak i mikroekonomicznej. Co więcej, zaczynają potwierdzać się niektóre krytyczne wobec przedmiotowego rozporządzenia opinie, że regulacja może wpływać na zakłócenia globalnego handlu i wzrost cen niektórych towarów i produktów.

Przedsiębiorcy - zakazy i obowiązki w związku z EUDR

Tak jak to zostało podkreślone wyżej, rozporządzenie EUDR zakazuje wprowadzania do obrotu w UE lub wywożenia z UE niektórych produktów związanych z wylesianiem. W związku z tym zakazem przedsiębiorcy są zobowiązani do realizacji następujących podstawowych wymogów:

gromadzenia informacji, dokumentów i danych potwierdzających, że wprowadzane na unijny rynek lub wywożone stąd produkty nie powodują wylesiania i zostały wytworzone zgodnie z właściwymi przepisami kraju produkcji. Dane te obejmować mają przykładowo, co wzbudza zresztą szczególne obawy wśród firm co do możliwości realizacyjnych, geolokalizację wszystkich działek, na których uprawiano surowce;
dokonania oceny ryzyka dotyczącej zgodności tych produktów z wymogami rozporządzenia;
przyjęcia procedury i środków zmniejszania ryzyka w przypadku, gdy przeprowadzona ocena ryzyka nie wykaże, że ryzyko nie występuje lub jest znikome oraz
zachowania należytej staranności przed wprowadzeniem produktów do obrotu lub przed ich wywozem, którego rezultatem jest złożenie oświadczenia o należytej staranności.

Środki spożywcze objęte rozporządzeniem EUDR

Rozporządzenie EUDR obejmuje swoim zakresem pewne środki spożywcze, które zdaniem twórców regulacji prowadzą w największym zakresie do wylesiania i degradacji lasów. Są to:

kakao i czekolada,
kawa,
olej palmowy,
soja oraz
wołowina.

Jeśli chcesz zapoznać się z ekspercką analizami na temat rozporządzenia EUDR oraz innymi publikacjami z zakresu prawa żywnościowego, zamów już dziś bezpłatny, dwutygodniowy dostęp testowy do programu LEX Prawo Europejskie.

Sankcje za naruszenie przepisów EUDR

W razie naruszenia przepisów rozporządzenia EUDR przez dany podmiot, regulacja przewiduje katalog dotkliwych sankcji obejmujący obowiązek podjęcia działań naprawczych oraz kary.

Działania naprawcze mogą polegać m.in. na:

uniemożliwieniu wprowadzenia towaru lub produktu do obrotu, lub udostępnienia ich na rynku lub wywozu,
natychmiastowym ich wycofaniu,
ich przekazaniu na cele charytatywne lub cele pożytku publicznego.

Jeśli chodzi o kary, o rodzaju i ich wymiarze mają decydować ostatecznie państwa członkowskie. Mogą one zgodnie z rozporządzeniem EUDR obejmować m.in.:

grzywny,
konfiskatę produktów lub dochodów, czy
czasowe wykluczenie na okres maksymalnie 12 miesięcy z procedur udzielania zamówień publicznych.

Obawy sektora spożywczego dotyczące rozporządzenia EUDR

Jeszcze na etapie projektu producenci i dystrybutorzy żywności podnosili wiele wątpliwości związanych z realizacją wymogów rozporządzenia EUDR. Przedsiębiorstwa wskazywały zwłaszcza na trudności z zastosowaniem się do wymogu śledzenia drogi produktów w całym łańcuchu dostaw, począwszy od punktu ich produkcji. Skarżyły się, że, aby uniknąć dotkliwych sankcji za nieprzestrzeganie unijnego prawa (rozporządzenie EUDR przewiduje możliwość nałożenia grzywny w wysokości do 4 proc. obrotów firmy), będą musiały zrezygnować z producentów dóbr konsumpcyjnych z "ryzykownymi" łańcuchami dostaw i w związku z tym dokonać istotnych zmian w tych łańcuchach. To zaś z kolei może prowadzić do potencjalnych problemów z podażą produktów i wzrostem ich cen. Niestety, obawy producentów wydają się potwierdzać - ocenia się, że jednym z czynników odpowiadających za obecne, rekordowo wysokie ceny niektórych produktów (np. kakao) jest m.in. nowe, radykalne unijne prawo.

Wejście w życie i stosowanie rozporządzenia EUDR

Rozporządzenie EUDR weszło w życie 29 czerwca 2023 r., ale jego stosowanie zostało już dwukrotnie odroczone. Pierwotnie akt miał być stosowany od 30 grudnia 2024 r. - w przypadku dużych i średnich przedsiębiorstw lub od 30 czerwca 2025 r. - w przypadku mikroprzedsiębiorstw lub małych przedsiębiorstw. Pierwsza nowelizacja przedmiotowej regulacji zawarta w rozporządzeniu 2024/3234 przesunęła wymienione terminy na odpowiednio: 30 grudnia 2025 r. lub 30 czerwca 2026 r. Najnowsza nowelizacja - wynikająca z rozporządzenia 2025/2650, opublikowanego w grudniu 2025 r. - odroczyła oba terminy o kolejny rok (odpowiednio do: 30 grudnia 2026 r. lub 30 czerwca 2027 r.)."

Co więcej, rozporządzenie 2025/2650 wprowadza również uproszczenia jednego z kluczowych rozwiązań rozporządzenia EUDR dotyczącego przedkładania przez przedsiębiorców oświadczeń o należytej staranności, które stanowią dowód, że produkty wprowadzane na rynek unijny nie przyczyniają się do wylesiania i są zgodne z prawem kraju pochodzenia. Uproszczenie to ma polegać m.in. na:

ograniczeniu obowiązku złożenia wymaganego oświadczenia o należytej staranności i odpowiedzialności za jego złożenie wyłącznie do podmiotów, które jako pierwsze wprowadzają produkt do obrotu;
zdjęciu z podmiotów i podmiotów handlowych na dalszych etapach łańcucha dostaw obowiązku składania odrębnych oświadczeń o należytej staranności. Wymóg zachowania i przekazania numeru referencyjnego pierwotnego oświadczenia dotyczyć ma wyłącznie pierwszych z nich; a także
doprecyzowaniu uproszczonej deklaracji dla mikropodmiotów pierwotnych i małych podmiotów pierwotnych i zobowiązaniu obu kategorii podmiotów produkujących i wprowadzających do obrotu swoje własne produkty do składania tylko jednorazowej uproszczonej deklaracji.

Projekt ustawy implementującej rozporządzenie

Jeśli chodzi o implementację rozporządzenia EUDR, to warto podkreślić, że chociaż rozporządzenie ma charakter bezpośrednio obowiązujący, to pewne jego kwestie wymagają uregulowania w przepisach krajowych. Dotyczy to przede wszystkim:

wyznaczenia właściwego organu lub organów odpowiedzialnych za wypełnienie obowiązków wynikających z rozporządzenia oraz
określenia zasad dotyczących kar mających zastosowanie w przypadku naruszeń rozporządzenia przez podmioty i podmioty handlowe i wprowadzenia wszelkich środków niezbędnych do ich wdrożenia.

9 kwietnia 2026 r. na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji ukazał się projekt ustawy o ochronie rynku i konkurencyjnej gospodarki przed produktami i towarami powodującymi wylesianie oraz degradację lasów (nr projektu UC101). Aktualnie (stan na dzień: 23 kwietnia 2026 r.) projekt jest na etapie opiniowania.

Projekt przewiduje m.in., że:

kontrolę w Polsce sprawować będą:
- Główny (Powiatowy) Lekarz Weterynarii (w odniesieniu do bydła i produktów pochodnych),
- Główny (Wojewódzki) Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (w odniesieniu do kawy, kakao, soi, oleju palmowego i produktów pochodnych) oraz
- Główny (Wojewódzki) Inspektor Ochrony Środowiska (w odniesieniu do drewna, kauczuku i produktów pochodnych), a
sankcje obejmą:
- grzywnę,
- administracyjną karę pieniężną (od 500 zł aż do 10% rocznego obrotu firmy),
- czasowy zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne,
- zakaz prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie wprowadzania do obrotu, udostępnienia na rynku lub wywozu odnośnych towarów lub odnośnych produktów,
- czasowy zakaz korzystania z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego środkami publicznymi,
- czasowy zakaz wprowadzania do obrotu lub udostępniania odnośnych towarów i odnośnych produktów na rynku lub wywozu odnośnych towarów i odnośnych produktów,
- zakaz stosowania uproszczonej należytej staranności (zob. wyżej) oraz
- przepadek towarów lub produktów albo korzyści z ich sprzedaży.

Chcesz wiedzieć więcej na temat przedmiotowego projektu oraz tego, jak śledzimy bieżące zmiany w prawie? Zamów już dziś bezpłatny, dwutygodniowy dostęp testowy do programu LEX Prawo Europejskie.

Wytyczne i FAQ dotyczące wdrażania rozporządzenia EUDR oraz projekt aktu delegowanego w sprawie zakresu produktów objętych rozporządzeniem EUDR

Doceniając wagę problemów związanych z trudnościami w dostosowaniu się przedsiębiorstw do wymogów rozporządzenia EUDR, Komisja Europejska opracowała dwa dokumenty:

Wytyczne dotyczące rozporządzenia EUDR, które dostarczają wskazówek, jak interpretować niektóre istotne części jego tekstu oraz
Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ) dotyczące wdrożenia rozporządzenia UE w sprawie wylesiania, będące tematami regularnie poruszanymi przez podmioty, których dotyczy przedmiotowa regulacja, w kontaktach z Komisją.

Komisja co pewien czas aktualizuje te dokumenty. Najnowsze ich wersje (póki co tylko w języku angielskim) zostały udostępnione na stronach internetowych tej instytucji na przełomie kwietnia i maja 2026 r.

Dodatkowo Komisja przedstawiła projekt aktu delegowanego zawierający ukierunkowane zmiany zakresu produktów EUDR. Zaproponowano w nim m.in. objęcie wymaganiami rozporządzenia produktów takich jak: kawa rozpuszczalna i niektóre pochodne oleju palmowego. Projekt aktu delegowanego jest otwarty na publiczne informacje zwrotne do 1 czerwca 2026 r.

O rozporządzeniu EUDR w LEX-ie

Rozporządzeniu EUDR w LEX Prawo Europejskie poświęconych jest wiele publikacji. Są nimi wymienione w kolejności ich ukazywania się w programie następujące komentarze praktyczne:

Wymienione publikacje zawierają rozwinięcia wymienionych wyżej wątków oraz analizują nieujęte tutaj zagadnienia.

Chcesz przekonać się, jak śledzimy bieżące zmiany w prawie UE? Zamów już dziś bezpłatny, dwutygodniowy dostęp testowy do programu LEX Prawo Europejskie.