Stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu
Spadek, to jedna z tych kategorii spraw, które prędzej czy później dotykają w zasadzie każdego z nas. Nie dziwi zatem fakt, że spraw spadkowych w sądach jest naprawdę bardzo dużo. Z uwagi na podstawę nabycia spadku wyróżniamy stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu albo stwierdzenie nabycia spadku na podstawie ustawy.
Bez wdawania się w polemikę, które z rozwiązań - na podstawie testamentu czy ustawy - jest lepsze, Paweł Wiśniewski w procedurze: Postępowanie w sprawie z wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu przypomina również, że możliwa jest sytuacja, w której do części spadku następuje dziedziczenie ustawowe, a do pozostałej części spadku dziedziczenie testamentowe.
Z którymi testamentami możemy mieć do czynienia?
Zanim przejdziemy do omówienia kwestii związanych z samym postępowaniem, warto przypomnieć i po krótce przybliżyć, kluczowe rodzaje testamentów:
Testament własnoręczny (holograficzny):
- można go sporządzić w każdym czasie;
- nie wymaga udziału świadka, urzędnika ani notariusza;
- nie wiąże się z ponoszeniem kosztów;
- musi być własnoręcznie spisany;
- musi być opatrzony datą;
- musi być opatrzony podpisem.
Testament notarialny:
- musi być sporządzony przy udziale notariusza (ew., w określonych sytuacjach, przez zastępcę notarialnego albo konsula);
- ma formę aktu notarialnego;
- wiąże się z poniesieniem kosztów;
- nie wymaga udziału świadka;
- oryginał jest przechowywany w kancelarii notarialnej;
- stanowi najlepsze zabezpieczenie przed próbami późniejszego podważenia jego ważności w postępowaniu sądowym przez osoby mające w tym interes.
Testament allograficzny (urzędowy):
- składany w formie ustnego oświadczenia woli (nie mogą z niego skorzystać osoby głuche lub nieme);
- składany wobec osoby urzędowej (może nią być wójt, burmistrz, prezydent miasta, starosta, marszałek województwa, sekretarz powiatu i gminy lub kierownik urzędu stanu cywilnego);
- wymaga obecności co najmniej dwóch świadków;
- oświadczenie testatora zostaje ujęte w protokole, podlegającym odczytaniu i podpisaniu.
Testament ustny:
- możliwy do sporządzenia jedynie jeśli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione;
- wymaga jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków;
- treść może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie;
- w wypadku gdy treść nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem.
Co powinien zawierać wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu?
Autor procedury wskazuje, że należycie sformułowany wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu powinien odpowiadać ogólnym wymaganiom pisma procesowego, a w szczególności powinien zawierać:
- oznaczenie spadkodawcy (imię i nazwisko), po którym ma nastąpić stwierdzenie nabycia spadku,
- datę i miejsce zgonu spadkodawcy,
- wskazanie ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić - miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część,
- wymienienie uczestników postępowania, tj. osób, których praw dotyczy wynik postępowania.
Nie jest natomiast konieczne wskazywanie osób, które odziedziczyły spadek, albowiem sąd z urzędu bada, kto jest spadkobiercą i stwierdza nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy.
Co należy dostarczyć w trakcie postępowania spadkowego?
Uczestnicy postępowania o stwierdzenie nabycia spadku powinni przedłożyć sądowi testament spadkodawcy, jeżeli jest w ich władaniu. Jeżeli nie uczynią tego albo testament znajduje się u osoby trzeciej, sąd powinien wydać postanowienie nakazujące osobie, u której testament się znajduje, złożenie testamentu w wyznaczonym terminie.
Paweł Wiśniewski wskazuje, że może się również zdarzyć, że testament znajduje się już w sądzie spadku, albowiem podlegał otwarciu i ogłoszeniu w odrębnym postępowaniu. W takim wypadku należy dołączyć akta sprawy o otwarcie i ogłoszenie testamentu oraz przechowywany w sądzie testament.
Jeżeli zaś testament został otwarty i ogłoszony przez notariusza, sąd zwraca się do notariusza o przesłanie testamentu.
W postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku sąd nie ma obowiązku prowadzenia z urzędu postępowania dowodowego, a tym bardziej nie ma obowiązku prowadzenia z urzędu dochodzenia w celu uzyskania ewentualnych dowodów.
Weryfikacji, czy przedstawiony materiał dowodowy, obejmujący w szczególności testamenty, jest zupełny, służy zaś szczególny dowód w postaci zapewnienia spadkowego, które sąd odbiera od znanych spadkobierców w celu ustalenia, czy nie ma innych spadkobierców. Jeżeli zapewnienie nie było złożone albo jeżeli zapewnienie lub inne dowody nie będą uznane przez sąd za wystarczające, postanowienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie.
Co, jeśli pojawią się jakieś wątpliwości co do testamentu?
W procedurze czytamy również, że jeżeli sąd nie poweźmie wątpliwości, że testament jest nieważny lub nieskuteczny, to nie jest obowiązany do przeprowadzenia z urzędu dowodów celem potwierdzenia jego ważności i skuteczności. W wypadku, gdy zarzut nieważności lub nieskuteczności testamentu nie wywoła uzasadnionych wątpliwości sądu, to na uczestniku postępowania, który podniósł odpowiedni zarzut, spoczywa ciężar udowodnienia jego trafności.
W razie uzasadnionych wątpliwości (w szczególności wywołanych zarzutem zgłoszonych przez uczestnika postępowania), czy zawarte w testamencie własnoręcznym oświadczenie zostało zapisane i podpisane własnoręcznie przez spadkodawcę, na rozwianie których nie pozwala samodzielne badanie prawdziwości pisma przez sąd, polegające na porównaniu pisma na testamencie z pismem spadkodawcy na innych dokumentach niewątpliwe prawdziwych, sąd powinien dopuścić dowód z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego.
Znacznie więcej informacji na ten temat znajdziesz w procedurze: Postępowanie w sprawie z wniosku o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie testamentu
Jeśli chcesz wiedzieć więcej na temat samych procedur, zobacz krótki film opisujący tę kategorię dokumentów.
