TSUE o powołaniach sędziowskich po 2017 r. - konieczna będzie całościowa ocena okoliczności nominacji
TSUE w sprawie C-521/21 orzekł, że fakt powołania sędziego przy udziale Krajowej Rady Sądownictwa, ukształtowanej po 2017 r., nie wystarczy sam w sobie, aby stwierdzić brak jego niezawisłości czy bezstronności. Wymagana jest całościowa ocena wszystkich okoliczności, które towarzyszyły procedurze powołania danego sędziego. Mamy już pierwsze reakcje sądów - Naczelny Sąd Administracyjny już następnego dnia po opublikowaniu wyroku podjął cztery postępowania. Natomiast Sąd Najwyższy w sprawie V KK 12/26 pozostawił wnioski o wyłączenie sędziego bez rozpoznania.
We wtorek 24 marca Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej odpowiedział na pytanie prejudycjalne zadane przez Sąd Rejonowy Poznań-Stare Miasto w Poznaniu. Przed Sądem toczyło się bowiem postępowanie cywilne, w którego toku złożono wniosek o wyłączenie sędziego, który został powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.
Wyrok TSUE z dnia 24 marca 2026 r. w sprawie C-521/21
Trybunał podkreślił, że chociaż organizacja wymiaru sprawiedliwości w państwach członkowskich należy do kompetencji tych państw, to przy ich wykonywaniu mają obowiązek dotrzymywać zobowiązań wynikających z prawa Unii. Należy do nich w szczególności art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 z późn. zm.) mówiący, że państwa członkowskie mają obowiązek ustanawiania środków zaskarżenia niezbędnych dla zapewnienia skutecznej ochrony sądowej. Istotny jest również art. 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (t.j. Dz. U. UE. C. z 2016 r. Nr 202, str. 389), zgodnie z którym każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy przez "niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy".
Polska, utrzymując w mocy przepisy zakazujące sądom krajowym badania, czy zasiadający w nich sędziowie spełniają wymogi prawa Unii dotyczące niezawisłości i bezstronności, uchybiła zobowiązaniom unijnym. Jednakże w wyroku C-521/21 TSUE stwierdził, że na ten moment wadliwe powołania na stanowiska przyjęły już charakter systemowy. Od momentu wejścia w życie ustawy, powołanych zostało 3000 sędziów, co stanowi około 30% ogółu sędziów krajowych.
Mając to na uwadze, Trybunał wskazał, że wyłączenie sędziego tylko ze względu na powołanie go przez neo-KRS kreowałoby poważne zagrożenie dla funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości oraz godziło w pewność prawa i społeczne zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Orzekł, że sam udział neo-KRS w procedurze powołania sędziego nie może być jedyną przesłanką wyłączenia. Podkreślił, że nie każde uchybienie w procedurze powoływania sędziego skutkuje wątpliwościami co do niezawisłości i bezstronności, a co za tym idzie, jest równoznaczne z naruszeniem „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy" w rozumieniu prawa Unii.
Skutki wyroku C-521/21
W konsekwencji, aby stwierdzić istnienie naruszenia wymogu sądu ustawionego poprzednio na mocy ustawy, należy całościowo ocenić okoliczności, które przyczyniły się do powstania wątpliwości dotyczących niezawisłości sędziów. Jak czytamy w wyroku "Sąd krajowy, do którego wpłynął taki wniosek o wyłączenie, powinien odstąpić od stosowania tych uregulowań zgodnie z ich wykładnią zawartą w tym orzecznictwie i samodzielnie zbadać zgodność z prawem powołania tego sędziego, w szczególności poprzez sprawdzenie, czy sędzia ten spełnia wymóg 'sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy', oraz, w razie potrzeby, poprzez postanowienie o wyłączeniu tego sędziego, jeżeli ewentualne nieprawidłowości, którymi dotknięte jest wspomniane powołanie, wiążą się z naruszeniem tego wymogu". Zatem w przypadku złożenia wniosku o wyłączenie sędziego, sąd, do którego wpłynął taki wniosek, powinien samodzielnie zbadać zgodność z prawem powołania konkretnego sędziego.
Zastosowanie wyroku w orzecznictwie sądów C-521/21
Na dziś (stan: 2.04.2026) mamy już cztery postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz jedno postanowienie Sądu Najwyższego uwzględniające wyrok C-521/21. NSA podjął cztery zawieszone postępowania na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 w związku z art. 193 p.p.s.a. Z kolei SN w postanowieniu pozostawił bez rozpoznania wnioski o wyłączenie sędziego, uznając je za niedopuszczalne z mocy ustawy.
Chcesz być na bieżąco z tym, jak wyrok TSUE C-521/21 jest stosowany przez sądy krajowe? Skorzystaj z LEX Kompas Orzeczniczy 2.0 - nowoczesnego narzędzie do pracy z orzecznictwem! Przeglądając wyrok Trybunału lub dowolne orzeczenie krajowe, w panelu po prawej stronie znajdziesz listę rozstrzygnięć pozostających z nim w relacji, wraz z procentowym wskaźnikiem podobieństwa. Dzięki temu w kilka chwil dotrzesz do aktualnych i relewantnych rozstrzygnięć, które wzmocnią Twoją argumentację, albo pokazują odmienne kierunki wykładni. To najszybszy sposób, by zobaczyć, jak tezy TSUE „żyją” w praktyce orzeczniczej!
