Cyberbezpieczeństwo w placówce medycznej
Raport Komisji Europejskiej dotyczący planu działania w zakresie cyberbezpieczeństwa szpitali i placówek opieki zdrowotnej (opublikowany 12 września 2025 r.), pokazuje, że sektor ochrony zdrowia stał się jednym z głównych celów cyberataków w Europie. Placówki medyczne posiadają to, co dla cyberprzestępców jest najbardziej wartościowe - ogromną ilość danych wrażliwych, krytyczne systemy sterujące leczeniem i podatność na presję czasu, która sprawia, że każda minuta przestoju może kosztować zdrowie, a nawet życie pacjenta.
Czym mogą skutkować cyberataki w sektorze ochrony zdrowia? Dla pacjentów oznaczać mogą opóźnioną diagnostykę, odwołane zabiegi i brak dostępu do historii leczenia, a w skrajnych sytuacjach - realne zagrożenie życia i zdrowia. Z kolei, dla personelu to paraliż pracy, natychmiastowy powrót do papierowej dokumentacji i utrata kontroli nad kluczowymi procesami, które decydują o bezpieczeństwie tysięcy osób.
W Polsce rok do roku ataki ransomware (wymuszające zapłacenie okupu za odblokowanie dostępu do systemów) zwiększyły się o 37%, a ponad połowa szpitali doświadczyła wycieków danych. Przykład szpitala w Szczecinie, w którym w marcu tego roku doszło do zaszyfrowaniu systemów i przymusowego (czasowego) powrotu do papierowej dokumentacji pokazuje, że cyberincydenty nie są abstrakcją. Placówki medyczne muszą wdrażać aktualne standardy, procedury i narzędzia bezpieczeństwa, ponieważ dziś cyberochrona to fundament działania każdej placówki.
Od czego zacząć budowanie cyberbezpieczeństwa w placówce medycznej?
Skuteczne zabezpieczenia w placówkach medycznych wymagają świadomego określenia zasobów podlegających ochronie oraz identyfikacji związanych z nimi zagrożeń. W sektorze zdrowia są to przede wszystkim dane osobowe i medyczne oraz dostępność kluczowych usług.
Odpowiednia klasyfikacja zasobów ułatwia dobór właściwych zabezpieczeń. Każdy zasób powinien być klasyfikowany według co najmniej trzech atrybutów bezpieczeństwa:
- poufności,
- integralności
- dostępności.
W sektorze medycznym wszystkie trzy muszą być zapewnione jednocześnie. Dane powinny być dostępne wyłącznie dla uprawnionych osób, niezmienione i możliwe do wykorzystania w odpowiednim czasie.
Podstawowe elementy cyberbezpieczeństwa w placówkach medycznych
1. Sieć
W placówkach medycznych kluczowym elementem cyberbezpieczeństwa jest odseparowanie sieci medycznych od biurowych i publicznych. Ogranicza to ryzyko nieautoryzowanego dostępu do urządzeń i systemów. Pełna izolacja jest najbezpieczniejsza, lecz często niepraktyczna, dlatego zaleca się podział na kontrolowane strefy dostępne wyłącznie dla określonych użytkowników i procesów.
Rdzeniem takiej architektury są zapory sieciowe i mechanizmy kontroli ruchu (VLAN, podsieci, ACL) z zasadą domyślnego blokowania komunikacji między strefami i dopuszczania tylko niezbędnych połączeń. Wymaga to zarządzalnych przełączników, poprawnie skonfigurowanych routerów i dedykowanych firewalli.
Aby zapewnić skuteczność należy:
- stale monitorować urządzenia końcowe, takie jak stacje robocze i laptopy;
- wzmacniać urządzenia końcowe przez hardening (jest to proces zwiększania bezpieczeństwa komputerów, laptopów i urządzeń mobilnych poprzez minimalizację ich podatności na ataki);
- ograniczać funkcje zwiększające ryzyko (np. dostęp do nośników USB);
- egzekwować zasadę, że sprzęt służbowy nie służy do celów prywatnych.
2. Dostęp do systemów i usług
Zarządzanie dostępem do usług i systemów powinno opierać się na zasadzie minimalnych uprawnień. Użytkownicy mają tylko takie prawa, jakie są niezbędne do realizacji ich roli, a uprawnienia muszą być aktualizowane przy zmianie stanowiska oraz wygasać z końcem zatrudnienia.
Każdy pracownik powinien korzystać z indywidualnego konta, co zapewni lepszą rozliczalność.
W obszarze haseł zalecane są długie frazy (co najmniej 15 znaków), unikanie oczywistych wzorców, blokowanie kont po kilku nieudanych próbach i włączanie uwierzytelniania dwuskładnikowego.
3. Kontrola
Utrzymanie spójnego poziomu bezpieczeństwa wymaga systematycznych audytów wewnętrznych i zewnętrznych (np. zgodnych z ISO 27001), które ujawniają nieprawidłowości i wspierają doskonalenie procedur, jednocześnie ograniczając ryzyko błędów ludzkich.
Ciągłość działania wspierają również kopie zapasowe wykonywane cyklicznie, szyfrowane, regularnie testowane pod kątem odtwarzalności i przechowywane poza środowiskiem produkcyjnym.
Nie można również zapomnieć o regularnej aktualizacji systemów, z ostrożnym podejściem do automatycznych aktualizacji w środowiskach o wysokich wymaganiach dostępności; pomocna jest ewidencja sprzętu i oprogramowania umożliwiająca monitorowanie wersji i szybką reakcję na wykryte podatności.
Podsumowanie
Cyberbezpieczeństwo w ochronie zdrowia to nie pojedyncze narzędzie, lecz cała struktura: sieć, urządzenia, procedury i świadomość każdego użytkownika.
Jeśli szukasz odpowiedzi na pytania:
- jakie są podstawowe zasady ochrony danych medycznych w systemach informatycznych?
- jak prawidłowo zaprojektować i wdrożyć zabezpieczenia infrastruktury IT w szpitalu lub placówce medycznej?
- jakie znaczenie mają szkolenia personelu w cyberbezpieczeństwie placówek medycznych i jak je dopasować do różnych ról użytkowników?
- jak powinna wyglądać bezpieczna polityka haseł w systemach medycznych i czy uwierzytelnianie dwuskładnikowe jest konieczne?
- jak zapewnić ciągłość działania systemów IT w podmiotach leczniczych?
- jakie są najczęstsze błędy popełniane przez placówki medyczne w zakresie cyberbezpieczeństwa?
znajdziesz je w nowym komentarzu praktycznym "Cyberbezpieczeństwo w sektorze ochrony zdrowia", którego autorem jest mgr inż. Marcel Maj, ekspert w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, kierownik techniczny w ITSEF – Centrum Badań i Certyfikacji, absolwent Politechniki Śląskiej. Od wielu lat zajmuje się oceną bezpieczeństwa systemów i produktów IT, koordynując badania oraz projekty związane z cyberbezpieczeństwem i certyfikacją.
Komentarz dostępny jest w LEX Cyberbezpieczeństwo
