Roszczenia pracownika po wypadku przy pracy – co mówią sądy?
Wypadek przy pracy to nie tylko świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Coraz częściej pracownicy dochodzą roszczeń uzupełniających od pracodawcy na gruncie prawa cywilnego. Orzecznictwo wskazuje, że odpowiedzialność może opierać się zarówno na zasadzie winy, ryzyka, jak i - coraz częściej - na podstawie kontraktu. Jak kształtują się kierunki orzecznicze w tym zakresie i co oznaczają dla praktyki?
Kiedy pracownik może dochodzić od pracodawcy roszczeń uzupełniających?
Od lat utrwalony jest pogląd, że pracownik, który doznał szkody w wyniku wypadku przy pracy, może dochodzić od pracodawcy roszczeń uzupełniających na podstawie przepisów o czynach niedozwolonych (art. 415 i nast. k.c.).
W praktyce oznacza to, że poza świadczeniami z ustawy wypadkowej możliwe jest żądanie odszkodowania za szkodę majątkową i niemajątkową, w tym zadośćuczynienia za krzywdę czy renty z tytułu utraty zdolności do pracy. Warunkiem jest jednak wykazanie wszystkich przesłanek odpowiedzialności cywilnej - same okoliczności wypadku nie wystarczą. Orzecznictwo podkreśla, że odpowiedzialność może powstać zarówno na zasadzie winy, jak i ryzyka, zwłaszcza gdy pracodawca prowadzi przedsiębiorstwo wprawiane w ruch siłami przyrody (art. 435 k.c.).
W tym przypadku brak jest wymogu wykazania winy – wystarczy związek przyczynowy między ruchem zakładu a szkodą. To rozwiązanie ma szczególne znaczenie w branżach produkcyjnych czy energetycznych, gdzie ryzyko jest wpisane w charakter działalności.
Sprawdź więcej w LEX Kompas Orzeczniczy 2.0
Linia orzecznicza: Odpowiedzialność cywilnoprawna pracodawcy za wypadek przy pracy
Odpowiedzialność kontraktowa - nowy kierunek w orzecznictwie
Coraz częściej sądy dostrzegają, że źródłem roszczeń może być także naruszenie obowiązków wynikających z umowy o pracę, w tym zasad BHP. W takich przypadkach odpowiedzialność pracodawcy przybiera charakter kontraktowy - nie chodzi o czyn niedozwolony, lecz o niewłaściwe wykonanie zobowiązania.
Pogląd ten pojawił się m.in. w sprawach dotyczących stworzenia lub akceptowania warunków pracy, które doprowadziły do zagrożenia zdrowia pracownika, np. zarażenia chorobą zawodową. W ocenie sądów takie zachowanie narusza podstawowe obowiązki pracodawcy wynikające z art. 94 pkt 4 k.p. i może rodzić odpowiedzialność na zasadzie kontraktu.
Mimo, że zadośćuczynienie pieniężne wciąż jest ściśle powiązane z odpowiedzialnością deliktową, kierunek ten otwiera drogę do dochodzenia roszczeń w oparciu o przepisy dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. To istotna zmiana, która może w przyszłości wpłynąć na praktykę dochodzenia odszkodowań przez pracowników.
Odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie winy, ryzyka czy kontraktu?
Obecnie w orzecznictwie funkcjonują trzy główne podstawy odpowiedzialności cywilnej pracodawcy: wina, ryzyko i kontrakt. Każda z nich ma inne przesłanki i zakres. Zasada winy wymaga wykazania bezprawności i zawinienia pracodawcy, np. poprzez zaniedbania w zakresie BHP. Zasada ryzyka eliminuje ten wymóg, ale ogranicza się do przedsiębiorstw wprawianych w ruch siłami przyrody. Odpowiedzialność kontraktowa natomiast koncentruje się na naruszeniu obowiązków wynikających z umowy o pracę, co może obejmować zarówno warunki pracy, jak i brak działań zapobiegających zagrożeniom.
W praktyce wybór podstawy roszczenia zależy od okoliczności sprawy, a sądy coraz częściej wskazują na potrzebę elastycznego podejścia, uwzględniającego ochronę dóbr osobistych pracownika i kompensację szkód niemajątkowych. Ten trend pokazuje, że odpowiedzialność cywilnoprawna pracodawcy ewoluuje w kierunku szerszej ochrony pracownika, co wymaga od pracodawców większej dbałości o standardy bezpieczeństwa i przestrzeganie obowiązków kontraktowych.
Odpowiedzialność cywilna pracodawcy za wypadek przy pracy nie ogranicza się dziś do klasycznych zasad deliktowych. Coraz częściej sądy sięgają po konstrukcję odpowiedzialności kontraktowej, co wzmacnia pozycję pracownika w sporach o odszkodowanie. To sygnał dla pracodawców: przestrzeganie BHP to nie tylko obowiązek, ale i realne zmniejszenia ryzyka finansowego.
Automatycznie generowana teza? Ułatwione wyszukiwanie orzeczeń podobnych? Podział i analiza treści wyroku? Pobierz bezpłatny dostęp testowy LEX Kompas Orzeczniczy 2.0 i odkryj funkcjonalności, które usprawnią Twoją pracę z orzecznictwem.
