Doradca podatkowy jako pełnomocnik z urzędu
Pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy przed sądem administracyjnym oraz tymczasowy pełnomocnik szczególny wyznaczony w postępowaniu podatkowym to dwie odrębne instytucje. Rozróżnienie jest kluczowe, choć w obu doradcę wyznacza samorząd zawodowy. Jak ustalić podstawę wyznaczenia i uniknąć błędów?
Pełnomocnik z urzędu i tymczasowy pełnomocnik szczególny: czym się różnią?
Doradca podatkowy określany jako pełnomocnik z urzędu może działać na podstawie przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi albo Ordynacji podatkowej.
W pierwszym przypadku sąd administracyjny przyznaje stronie prawo pomocy obejmujące ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. W drugim – organ podatkowy korzysta z instytucji tymczasowego pełnomocnika szczególnego, gdy zachodzą ustawowe przeszkody w reprezentacji osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej.
Czy w postępowaniu podatkowym istnieje prawo do pełnomocnika z urzędu?
Nie. Ordynacja podatkowa nie przewiduje prawa pomocy odpowiadającego regulacji obowiązującej przed sądami administracyjnymi.
Podatnik nie może więc otrzymać od organu podatkowego doradcy finansowanego ze środków publicznych wyłącznie z powodu trudnej sytuacji majątkowej podatnika. Instytucji tej nie zastępuje tymczasowy pełnomocnik szczególny.
W postępowaniu podatkowym doradca podatkowy „z urzędu” może więc występować tylko jako tymczasowy pełnomocnik szczególny.
Kiedy sąd ustanawia doradcę podatkowego w ramach prawa pomocy?
Sąd administracyjny może ustanowić doradcę podatkowego na wniosek strony spełniającej przesłanki prawa pomocy. Wniosek jest wolny od opłat i składany na urzędowym formularzu. Wniosek złożony w innej formie lub nieuzupełniony w wyznaczonym terminie pozostawia się bez rozpoznania.
Prawo pomocy może zostać przyznane w zakresie:
- całkowitym – obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika,
- częściowym – obejmującym m.in. samo ustanowienie pełnomocnika, bez zwolnienia od kosztów sądowych.
Drugi wariant może mieć znaczenie dla osoby, która jest w stanie uiścić wpis sądowy, ale nie może ponieść kosztów profesjonalnego zastępstwa.
Strona musi wykazać swoją sytuację majątkową. Prawo pomocy nie przysługuje natomiast w razie oczywistej bezzasadności skargi.
Kto wyznacza konkretnego doradcę podatkowego?
Konkretnego doradcę wyznacza Krajowa Rada Doradców Podatkowych, a nie sąd administracyjny.
Po przyznaniu prawa pomocy sąd przekazuje właściwe postanowienie do KRDP. Rada ma 14 dni na wyznaczenie pełnomocnika, a następnie zawiadamia doradcę oraz sąd.
Strona może wskazać we wniosku konkretnego doradcę. KRDP powinna uwzględnić taką sugestię w miarę możliwości i w porozumieniu z doradcą. Nie oznacza to jednak, że stronie przysługuje bezwzględne prawo wyboru pełnomocnika z urzędu.
Jeżeli czynności mają być wykonywane poza siedzibą sądu orzekającego, KRDP może na wniosek doradcy wyznaczyć doradcę z innej miejscowości.
Czy doradca z urzędu potrzebuje pełnomocnictwa od strony?
Nie. Ustanowienie doradcy podatkowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa.
Doradca nie musi uzyskiwać od strony osobnego dokumentu pełnomocnictwa ani składać go do akt. Brak kontaktu ze stroną także nie oznacza braku umocowania.
Jak liczyć termin do wniesienia skargi kasacyjnej?
Doradca powinien ustalić w sądzie zarówno datę zawiadomienia go o wyznaczeniu, jak i datę doręczenia stronie orzeczenia z uzasadnieniem.
Jeżeli pełnomocnik został ustanowiony po wydaniu orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia doradcy o wyznaczeniu, ale nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
| Poszukujesz materiałów o najnowszych zmianach w księgowości? Zamów już dziś bezpłatny, dwutygodniowy dostęp testowy do programu LEX Księgowość. |
Czy tymczasowy pełnomocnik szczególny może wnieść skargę do WSA?
Nie. Umocowanie tymczasowego pełnomocnika szczególnego obejmuje postępowanie podatkowe, ale nie rozciąga się na postępowanie przed sądem administracyjnym.
Doradca może wnieść odwołanie albo zażalenie w postępowaniu przed organem, lecz nie może skutecznie podpisać i wnieść skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego wyłącznie na podstawie wyznaczenia dokonanego w trybie art. 138l–138n o.p.
Skarga wniesiona bez prawidłowej reprezentacji podlega odrzuceniu.
Jak rozliczyć wynagrodzenie doradcy ustanowionego przez sąd?
Doradca ustanowiony przed sądem administracyjnym składa wniosek o przyznanie kosztów do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Zasady rozliczenia określa rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 31.03.2025 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu.
Koszty obejmują:
- wynagrodzenie ustalone według stawek określonych w rozporządzeniu,
- podatek od towarów i usług,
- niezbędne i udokumentowane wydatki doradcy.
Wniosek musi zawierać oświadczenie, że wynagrodzenie nie zostało opłacone w całości lub w części. Jest to element obowiązkowy.
Stawki w I instancji są uzależnione od tego, czy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna. W takich sprawach wynoszą od 90 zł do 25 000 zł, zależnie od wartości przedmiotu sprawy. W pozostałych sprawach stawka wynosi 480 zł.
W II instancji stawka stanowi od 50% do 100% kwoty w I instancji, zależnie od rodzaju czynności i tego, czy sprawę prowadził ten sam doradca. Nie może być niższa niż 240 zł. Tyle samo wynosi stawka w postępowaniu zażaleniowym.
Opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej jest wynagradzana według tej samej stawki co sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej.
Wynagrodzenie może zostać podwyższone do sześciokrotności stawki podstawowej, nie więcej jednak niż do wartości przedmiotu sprawy. Doradca powinien wykazać nakład pracy, charakter sprawy oraz swój wkład w jej wyjaśnienie i rozstrzygnięcie.
Jak rozliczyć wynagrodzenie tymczasowego pełnomocnika szczególnego?
Tymczasowy pełnomocnik szczególny składa wniosek do organu podatkowego, a nie do sądu. Do ustalenia jego wynagrodzenia i kosztów odpowiednio stosuje się przepisy o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu.
Wniosek powinien obejmować:
- wskazanie wartości przedmiotu sprawy lub uzasadnienie zastosowania stawki dla pozostałych spraw,
- szczegółowe zestawienie wykonanych czynności,
- daty czynności,
- odwołania do odpowiednich kart akt,
- dokumentację poniesionych wydatków,
- uzasadnienie nakładu pracy.
.jpg)
.jpg)
