Kontrola przedsiębiorców a rozporządzenie EUDR - zakres kontroli, obowiązki i ryzyko dla firm
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115, znane jako rozporządzenie EUDR albo rozporządzenie o wylesianiu, wprowadza nowe zasady udostępniania na rynku unijnym oraz wywozu określonych towarów i produktów związanych z wylesianiem i degradacją lasów. Regulacja ta znacząco rozszerza zakres obowiązków po stronie przedsiębiorców, a jednocześnie nakłada na państwa członkowskie obowiązek prowadzenia kontroli w celu weryfikacji zgodności działalności gospodarczej z nowymi wymogami.
Rozporządzenie EUDR - kto może zostać objęty kontrolą?
Rozporządzenie EUDR obejmuje produkty wytworzone z siedmiu towarów: bydła, kakao, kawy, palmy olejowej, kauczuku, soi oraz drewna. W praktyce oznacza to, że obowiązki - a tym samym potencjalne kontrole - mogą dotyczyć przedsiębiorców z bardzo różnych branż, nie tylko tych, które tradycyjnie kojarzone są z gospodarką leśną czy rolnictwem. Zakres kontroli uzależniony jest od pozycji przedsiębiorcy w łańcuchu dostaw. Wyróżnia się podmioty wprowadzające produkty po raz pierwszy na rynek UE lub wywożące je z Unii, mikropodmioty pierwotne i małe podmioty pierwotne, a także podmioty działające na dalszych etapach łańcucha dostaw oraz podmioty handlowe. Prawidłowa kwalifikacja przedsiębiorcy ma kluczowe znaczenie, ponieważ determinuje zarówno zakres obowiązków, jak i dopuszczalny zakres kontroli.
Najszerszym zakresem kontroli objęte są podmioty, które odpowiadają za zapewnienie zgodności produktów z wymogami rozporządzenia EUDR. To na nich ciąży obowiązek wdrożenia systemu należytej staranności, przeprowadzenia oceny ryzyka oraz stosowania środków zmniejszających ryzyko wylesiania. Podmioty te składają również oświadczenia o należytej staranności i ponoszą odpowiedzialność za zgodność produktów z przepisami.
Jak będą prowadzone kontrole wynikające z rozporządzenia EUDR?
Rozporządzenie EUDR przewiduje, że kontrole będą prowadzone w oparciu o podejście oparte na analizie ryzyka. Oznacza to, że organy kontrolne skoncentrują się w pierwszej kolejności na tych przypadkach, w których ryzyko niezgodności z przepisami jest największe. Kryteria ryzyka obejmują m.in. pochodzenie towarów, złożoność łańcucha dostaw, historię naruszeń czy klasyfikację kraju pochodzenia jako kraju o niskim, standardowym lub wysokim ryzyku.
Kontrole co do zasady mają charakter niezapowiedziany, a państwa członkowskie zobowiązane są do opracowywania rocznych planów kontroli oraz realizacji określonych minimalnych progów kontroli w zależności od poziomu ryzyka związanego z pochodzeniem towarów. Wyniki kontroli będą przechowywane przez co najmniej dziesięć lat i będą traktowane jako informacja o środowisku, co oznacza możliwość ich udostępnienia na wniosek.
Zakres kontroli a obowiązki przedsiębiorców - rozporządzenie o wylesianiu
Zakres kontroli różni się istotnie w zależności od kategorii przedsiębiorcy. W przypadku podmiotów kontrola może obejmować m.in. analizę systemu należytej staranności, dokumentacji potwierdzającej zgodność produktów z rozporządzeniem o wylesianiu, a także - w uzasadnionych przypadkach - kontrole na miejscu, badania techniczne czy wykorzystanie danych satelitarnych.
Dlaczego warto się przygotować na kontrolę
Rozporządzenie EUDR wprowadza nie tylko nowe obowiązki, ale również realne ryzyko odpowiedzialności administracyjnej i finansowej, dlatego też przedsiębiorcy powinni już teraz analizować swoją pozycję w łańcuchu dostaw oraz zakres obowiązków, jakie będą ich dotyczyć po rozpoczęciu stosowania przepisów.
Gdzie znaleźć szczegółowe omówienie przepisów rozporządzenia o wylesianiu
Szczegółowy zakres kontroli, obowiązków poszczególnych kategorii przedsiębiorców oraz konsekwencji naruszenia przepisów został kompleksowo omówiony w komentarzu praktycznym autorstwa Karola Maćkowiaka pt. „Kontrola przedsiębiorców na podstawie rozporządzenia o wylesianiu (EUDR)”, dostępnym w LEX Ochrona Środowiska. Znajdziesz tam pogłębioną analizę przepisów, odniesienia do konkretnych artykułów rozporządzenia oraz praktyczne wskazówki istotne z punktu widzenia przygotowania się do kontroli.
Jeśli chcesz wiedzieć więcej o ostatniej nowelizacji rozporządzenia EUDR więcej informacji znajdziesz w artykule: Uproszczenia dla przedsiębiorców po nowelizacji rozporządzenia EUDR – co zmienia się w 2026 i 2027 roku?
