Błędy w sprawozdaniach Rb-NDS i Rb-PDP – czego najczęściej dotyczą kontrole RIO
Sprawozdania budżetowe Rb-NDS i Rb-PDP należą do kluczowych elementów systemu sprawozdawczości jednostek samorządu terytorialnego. Praktyka kontrolna regionalnych izb obrachunkowych pokazuje jednak, że właśnie w tych sprawozdaniach pojawia się wiele powtarzalnych nieprawidłowości. Dotyczą one zarówno zgodności danych z ewidencją księgową, jak i sposobu ujmowania przychodów, rozchodów czy skutków decyzji podatkowych. Jakie są najczęściej identyfikowane błędy, pokażemy na podstawie wybranych wystąpień pokontrolnych RIO.
Rb-NDS i Rb-PDP w systemie sprawozdawczości budżetowej JST
Sprawozdawczość budżetowa stanowi jeden z podstawowych obszarów gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Obowiązek sporządzania sprawozdań budżetowych wynika z ustawy o finansach publicznych oraz aktów wykonawczych, w szczególności rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie sprawozdawczości budżetowej. Wśród sprawozdań objętych tym systemem szczególne znaczenie mają Rb-NDS, czyli sprawozdanie o nadwyżce lub deficycie JST, oraz Rb-PDP – sprawozdanie z wykonania dochodów podatkowych gminy lub miasta na prawach powiatu.
Sprawozdania te prezentują kluczowe dane finansowe, które są przedmiotem szczegółowej weryfikacji w trakcie kontroli RIO. Nawet pozornie drobne uchybienia mogą zostać zakwalifikowane jako naruszenie zasad sporządzania sprawozdań i skutkować koniecznością ich korekty.
Typowe nieprawidłowości w sprawozdaniach Rb-NDS
Jedną z często występujących nieprawidłowości w sprawozdaniu Rb-NDS jest brak zgodności danych wykazanych w sprawozdaniu z ewidencją księgową organu, w szczególności z kontem 901 Dochody budżetu. RIO wielokrotnie wskazuje, że kwoty ujęte w sprawozdaniach muszą wprost wynikać z zapisów księgowych, zgodnie z zasadą wyrażoną w przepisach rozporządzenia w sprawie sprawozdawczości budżetowej.
Kolejnym problemem jest niewykazywanie wszystkich wymaganych przychodów i rozchodów, w tym m.in. udzielonych przez JST pożyczek oraz ich spłat. Kontrole ujawniają również błędy w ujmowaniu zobowiązań z tytułu kredytów, zwłaszcza tych zaciąganych na pokrycie przejściowego deficytu budżetu. W takich przypadkach JST nie wykazują stanu niespłaconych zobowiązań na koniec okresu sprawozdawczego, mimo że jest to wymagane przepisami instrukcji sporządzania sprawozdań budżetowych.
Błędy dotyczące szczególnych zasad wykonywania budżetu
W praktyce kontrolnej RIO ujawniane są także nieprawidłowości związane z wykazywaniem środków objętych tzw. szczególnymi zasadami wykonywania budżetu. Dotyczy to w szczególności środków pochodzących z opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych.
Błędy polegają głównie na niewłaściwym, nienarastającym ujmowaniu niewykorzystanych środków pieniężnych. JST wykazują w sprawozdaniach jedynie nadwyżkę z roku poprzedniego, zamiast sumy środków niewykorzystanych z wszystkich lat, w których nadwyżka ta powstawała. Skutkuje to wykazaniem nieprawidłowych danych w pozycji dotyczącej niewykorzystanych środków pieniężnych, o których mowa w ustawie o finansach publicznych.
Najczęstsze nieprawidłowości w sprawozdaniach Rb-PDP
W odniesieniu do sprawozdania Rb-PDP kontrole RIO najczęściej wskazują na błędy związane z wykazywaniem skutków obniżenia górnych stawek podatkowych, ulg i zwolnień podatkowych oraz umorzeń zaległości podatkowych. Jednym z powtarzających się uchybień jest niewykazywanie skutków obniżenia stawek podatkowych, mimo że dane te są ujęte w ewidencji podatkowej oraz w sprawozdaniach Rb-27S, z którymi Rb-PDP jest ściśle powiązane.
RIO zwraca również uwagę na zawyżanie skutków ulg lub zwolnień podatkowych wskutek przyjęcia błędnych danych do obliczeń, a także na wadliwe ujmowanie umorzeń zaległości podatkowych – np. wykazywanie ich w niewłaściwych kolumnach lub bez rozbicia na poszczególne rodzaje podatków. Tego rodzaju błędy są kwalifikowane jako naruszenie zasad rzetelności i zgodności sprawozdań z ewidencją księgową.
Analiza wystąpień pokontrolnych regionalnych izb obrachunkowych pokazuje, że nieprawidłowości w sprawozdaniach Rb-NDS i Rb-PDP mają charakter powtarzalny i często wynikają z błędnej interpretacji przepisów instrukcji sprawozdawczej lub niedostatecznego powiązania sprawozdań z ewidencją księgową i podatkową. Uwzględnienie ustaleń i zaleceń RIO przy sporządzaniu sprawozdań pozwala ograniczyć ryzyko zakwestionowania danych oraz potencjalnej odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
