Ewelina Majewska

Prace prowadzone w działach finansowo-budżetowych jednostek sektora finansów publicznych pod koniec roku kalendarzowego, mają niezwykle istotne znaczenie. Sam początek prac zmierzających do zamknięcia ksiąg rachunkowych ma miejsce już na początku IV kwartału danego roku, kiedy jest to czas intensywnej inwentaryzacji. Ale jest jeszcze kilka bardzo istotnych elementów tego procesu, na które należy zwrócić uwagę, by przebiegał on w sposób prawidłowy.

Wprowadzenie obowiązkowego Krajowego Systemu e Faktur (KSeF) nie przewiduje dla sektora finansów publicznych żadnych zwolnień, wyjątków ani odroczeń. Jednostki samorządu terytorialnego (JST), jednostki budżetowe i zakłady budżetowe zostaną więc objęte tymi samymi wymogami, co podmioty komercyjne. Jednak ze względu na scentralizowane rozliczenia VAT i rozbudowane struktury organizacyjne, wdrożenie KSeF w samorządach wiąże się z szeregiem specyficznych wyzwań.

Każda jednostka należąca do sektora finansów publicznych musi przeprowadzić okresową inwentaryzację wszystkich składników majątkowych. Aktywa i pasywa jednostki powinny podlegać weryfikacji i kontroli. W tym celu przeprowadzana jest właśnie inwentaryzacja. Praktyka wskazuje, że złożona procedura inwentaryzacyjna przysparza wiele niejasności.

Jednostki sektora finansów publicznych, zwłaszcza będące jednostkami organizacyjnymi znajdują się niekiedy w sytuacji, w której zmuszone są do zapłacenia odszkodowania zasądzonego na rzecz osoby fizycznej lub innej jednostki. Sytuacja taka bywa kłopotliwa, nie tylko pod względem finansowym, ale także księgowym. Pojawiają się bowiem dylematy, jak właściwie postąpić od strony księgowej z ewidencją oraz klasyfikacją budżetową wydatków związanych z odszkodowaniami.

Koszty upomnienia powinny być ujmowane w księgach rachunkowych dopiero po skutecznym doręczeniu upomnienia dłużnikowi. Mimo pozornej prostoty, w praktyce jednostki sektora finansów publicznych popełniają liczne błędy wynikające z nieprawidłowej interpretacji momentu powstania obowiązku, niejasności w politykach rachunkowości oraz różnic między doręczeniami tradycyjnymi i elektronicznymi. Skutkiem są nieprawidłowe przypisy, księgowania na niewłaściwych kontach i błędy klasyfikacyjne.

W praktyce funkcjonowania szkół i przedszkoli powszechne są zakupy pomocy dydaktycznych, często też o znacznej wartości – nowoczesnych monitorów interaktywnych, zestawów komputerowych czy licencji na zaawansowane oprogramowanie. Wraz ze wzrostem wartości takich zakupów rosną także wątpliwości księgowych dotyczące właściwego ujęcia ich w klasyfikacji budżetowej. Czy cena powyżej 10 tys. zł zmienia rodzaj wydatku? Czy sprzęt o wysokiej wartości zawsze staje się inwestycją?

Ewidencja księgowa oraz sprawozdawczość gruntów przekazanych w użytkowanie wieczyste to obszar, który od lat budzi wiele pytań i wątpliwości wśród skarbników oraz księgowych jednostek budżetowych i samorządu terytorialnego. Najczęstsze problemy dotyczą prawidłowego ujmowania gruntów w księgach rachunkowych, wyceny oraz prezentacji w sprawozdaniach finansowych, a także rozliczeń podatkowych związanych z przekształceniem prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Rozliczanie projektów unijnych w jednostkach samorządu terytorialnego (JST) oraz jednostkach budżetowych to zadanie wymagające nie tylko skrupulatności, ale także doskonałej znajomości przepisów prawa. Najczęstsze trudności księgowych dotyczą prawidłowej kwalifikacji wydatków, prowadzenia odrębnej ewidencji księgowej oraz reagowania na korekty finansowe nakładane przez instytucje kontrolujące.

Od 1.01.2025 r. weszła w życie nowelizacja ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, która zmieniła definicje budynku i budowli. Choć celem zmian było dostosowanie przepisów do wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w praktyce wywołały one wiele kontrowersji i trudności interpretacyjnych – zarówno dla podatników, jak i dla gmin.

W codziennej praktyce funkcjonowania jednostek samorządowych często pojawia się pytanie: czy kierownik jednostki budżetowej jest jedyną osobą, która musi zatwierdzać zmiany wprowadzone przez organ JST w planie finansowym? Odpowiedź nie jest tak oczywista, jak mogłoby się wydawać. Jakie są w tych kwestiach obowiązujące przepisy, kiedy zatwierdzenie jest konieczne, a kiedy wystarczy samo zawiadomienie.

Przez lata największym problemem zarówno dla podatników, jak i organów podatkowych była niejednoznaczność przepisów dotyczących opodatkowania instalacji fotowoltaicznych. Kluczowe wątpliwości dotyczyły tego, czy i w jakim zakresie instalacje PV należy traktować jako budowle, a tym samym – czy podlegają one opodatkowaniu podatkiem od nieruchomości. Brak jednoznacznych przepisów powodował rozbieżności interpretacyjne i ryzyko sporów sądowych.

Od początku 2025 r. przepisy dotyczące podatku od nieruchomości nie przewidują kategorii tymczasowych obiektów budowlanych, o których mowa w Prawie budowlanym. Niemniej, niektóre typy takich obiektów zostały wprost wymienione w Załączniku nr 4 jako budowle podlegające PON, np. kontenery, przewłoki namiotowe czy kioski uliczne. Kluczowe jest spełnienie przesłanki „trwałego związku z gruntem”. Dowiedz się jak uniknąć problemów interpretacyjnych i wątpliwości praktycznych.

Ewidencja środków trwałych w jednostkach sfery publicznej bywa nie raz dużym wyzwaniem, zwłaszcza, wtedy, kiedy księgowi mają do czynienia ze specyficznymi sytuacjami a przepisy w danym względzie nie są jednoznaczne i trzeba się zdać na własne doświadczenia i wymianę poglądów.

W ostatnich latach kontenery mobilne zyskały na popularności jako elastyczne i ekonomiczne rozwiązania dla różnych branż. Jednakże, wraz z ich rosnącym zastosowaniem, pojawiły się również wątpliwości dotyczące ich opodatkowania. Zgodnie z nowelizacją ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, która obowiązuje od 1.01.2025 r., gminy zaczęły wydawać pierwsze interpretacje indywidualne w zakresie podatku od nieruchomości dotyczące kontenerów mobilnych.

Pracodawcy prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników zobowiązani są do tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Fundusz pozwala jednostkom na realizację działalności socjalnej. Praktyka pokazuje jednak, że z tworzeniem funduszu i ewidencjonowaniu środków na ZFŚS mogą wiązać się liczne niejasności.

Warunki jakie musi spełnić przedsiębiorca wynajmujący mieszkanie, aby móc opodatkować je preferencyjną stawką przewidzianą dla budynków mieszkalnych niezajętych na prowadzenie działalności gospodarczej, są dość wyśrubowane. Pod koniec zeszłego roku, wytyczne w tej sprawie zawarte zostały w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21.10.2024 r. (III FPS 2/24) dotyczącej opodatkowania nieruchomości mieszkalnych wynajmowanych przez przedsiębiorców.

Nowe przepisy wprowadzone od 1.01.2025 r. zmieniły definicje budynku i budowli w podatku od nieruchomości. Budynek jest obecnie definiowany jako obiekt wzniesiony w wyniku robót budowlanych, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość jego użytkowania zgodnie z przeznaczeniem. Jednak ustawodawca nie precyzuje, jakie instalacje są objęte tą definicją, co prowadzi do problemów interpretacyjnych.

Od niedawna obwiązuje nowe rozporządzenie w sprawie sprawozdawczości budżetowej, które weszło w życie 1.02.2025 r. Oprócz zmian czysto technicznych, jakie zaszły w instrukcjach sporządzania sprawozdań oraz ich wzorach, nowe przepisy rozszerzają obowiązki sprawozdawcze, uściślają także zapisy w zakresie zasad przekazywania sprawozdań ich odbiorcom, w tym procedury obowiązujące w przypadku awarii systemu. Zmian jest wiele - z łatwością może się pogubić.

Jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników zobowiązne są do tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Fundusz pozwala jednostkom na realizację działalności socjalnej. Praktyka pokazuje jednak, że ewidencja środków na ZFŚS może przysporzyć wielu problemów - warto pamiętać o kilku ważnych zasadach.

Kara umowna jest częstym zapisem, stosownym w umowie, w którym strony mogą zastrzec na wypadek nienależytego wykonania zobowiązania (art. 483 ustawy 23.04.1964 r. – Kodeks cywilny). Jest to rodzaj zabezpieczenia dla stron umowy a jego konsekwencją jest kara finansowa stanowiąca zobowiązanie dłużnika wobec wierzyciela. Jednak w praktyce księgowej - ewidencja budżetowa tego typu zobowiązań w jednostkach budżetowych bywa niezwykle kłopotliwa.