Nowe funkcje szkół i nowe zasady ich likwidacji i przekształcania
Od 25 kwietnia 2026 r. obowiązują nowe przepisy pozwalające jednostkom samorządu terytorialnego wykorzystywać budynki szkół i placówek do realizacji dodatkowych zadań społecznych. Jednocześnie ustawodawca istotnie zmienił zasady likwidacji i przekształcania szkół, przedszkoli i placówek oświatowych, wzmacniając udział mieszkańców, rodziców i uczniów w tych procesach.
Nowe funkcje szkół i placówek w społeczności lokalnej
Nowelizacja wprowadziła do Prawa oświatowego art. 86a, który pozwala jednostkom samorządu terytorialnego wykorzystywać budynki szkół i placówek również do realizacji wybranych zadań publicznych. Rozwiązanie to ma przeciwdziałać skutkom niżu demograficznego oraz wspierać lepsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury oświatowej.
W budynkach szkół mogą być realizowane zadania związane m.in. z:
- opieką nad dziećmi do lat 3,
- polityką senioralną,
- uczeniem się przez całe życie,
- ochroną zdrowia,
- kulturą,
- kulturą fizyczną i turystyką,
- programami pobudzania aktywności obywatelskiej.
Warunki prowadzenia dodatkowej działalności w szkołach
Możliwość realizacji dodatkowych zadań nie oznacza pełnej swobody organu prowadzącego. Działalność ta nie może negatywnie wpływać na warunki funkcjonowania szkoły lub placówki, w szczególności na bezpieczeństwo oraz warunki nauki, wychowania i opieki.
Warunkiem rozpoczęcia takich działań jest co do zasady uzyskanie pozytywnej opinii kuratora oświaty, który ocenia zgodność planowanych rozwiązań z prawem oraz ich wpływ na funkcjonowanie szkoły.
Nowe rozwiązania organizacyjne jako alternatywa dla likwidacji szkół
Nowelizacja rozszerzyła katalog rozwiązań organizacyjnych pozwalających dostosowywać sieć szkół do lokalnych uwarunkowań. Umożliwiono m.in. łączenie prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży w zespoły, po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty.
Zmodyfikowano także zasady tworzenia szkół filialnych. W przypadkach uzasadnionych trudnymi warunkami demograficznymi lub geograficznymi organ prowadzący może obecnie przekształcić szkołę podstawową bezpośrednio w szkołę filialną podporządkowaną organizacyjnie innej szkole podstawowej. Rozwiązanie to ma ograniczać konieczność całkowitej likwidacji szkół w mniejszych miejscowościach.
Większy udział społeczności lokalnej w procedurach likwidacyjnych
Od 25 kwietnia 2026 r. procedury likwidacji szkół, przedszkoli i placówek zostały uzupełnione o nowe mechanizmy konsultacyjne. Organ prowadzący ma obowiązek udostępnienia informacji o zamiarze likwidacji nie tylko zainteresowanym rodzicom lub uczniom, lecz także zamieszczenia stosownych informacji, analiz i dokumentów w Biuletynie Informacji Publicznej.
Nowością jest przyznanie mieszkańcom prawa do składania uwag i wniosków dotyczących planowanej likwidacji. Organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego sporządza następnie zbiorcze stanowisko wobec zgłoszonych uwag i udostępnia je w BIP. Wprowadzono również obowiązek przeprowadzenia konsultacji z rodzicami uczniów, a w przypadku uczniów pełnoletnich także z samymi uczniami.
Nowe obowiązki organów prowadzących i kuratora oświaty
Proces likwidacji został bardziej sformalizowany. Organ prowadzący jest zobowiązany m.in. do:
- podjęcia uchwały o zamiarze likwidacji,
- przeprowadzenia określonych czynności informacyjnych,
- zapewnienia uczniom możliwości kontynuowania nauki w innej szkole odpowiedniego typu.
Nadal warunkiem likwidacji szkoły pozostaje uzyskanie pozytywnej opinii kuratora oświaty. Przed jej wydaniem kurator ocenia zgodność planowanej likwidacji z prawem, sposób zapewnienia uczniom dalszej nauki oraz wpływ zmian na warunki nauki, wychowania i opieki. Przepisy przewidują również przeprowadzenie oględzin szkół objętych procesem likwidacyjnym.
Zmiany istotne dla dyrektorów szkół i placówek
Nowelizacja na nowo określiła rolę dyrektora w procesie likwidacji lub przekształcenia jednostki. Dyrektor uczestniczy w konsultacjach prowadzonych z rodzicami i uczniami oraz współpodpisuje protokół z przeprowadzonego zebrania.
Zmiany objęły również zasady przekazywania dokumentacji. Po likwidacji szkoły lub placówki dotychczasowy dyrektor ma obowiązek przekazać dokumentację w terminie 14 dni od dnia likwidacji, przy czym dokumentacja przebiegu nauczania trafia do organu sprawującego nadzór pedagogiczny, a pozostała dokumentacja do organu prowadzącego. Niewykonanie tego obowiązku może podlegać egzekucji administracyjnej.
W LEX Prawo Oświatowe, LEX Administracja oraz LEX Urząd znajdziesz aż trzy autorskie opracowania Agaty Piszko, które kompleksowo omawiają:
|
