Rozliczanie godzin ponadwymiarowych nauczycieli - po zmianach
1.09.2025 r., a następnie 1.01.2026 r., weszły w życie istotne modyfikacje Karty Nauczyciela, w zakresie przydzielania i zasad rozliczania godzin ponadwymiarowych oraz godzin doraźnych zastępstw. Nowe regulacje, w tym rozszerzone rozumienie pojęcia „gotowości do pracy”, mają ogromny wpływ na ustalenie prawa nauczycieli do wynagrodzenia za nieprzepracowane godziny ponadwymiarowe.
Czas pracy nauczycieli
Czas pracy nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. Zgodnie z art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela (dalej KN), w ramach tego czasu nauczyciel powinien:
- realizować zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze tzw. pensum dydaktycznego określonego w dalszych przepisach KN,
- inne czynności i zajęcia wynikające z zadań statutowych szkoły, ze szczególnym uwzględnieniem zajęć opiekuńczych i wychowawczych wynikających z potrzeb i zainteresowań uczniów (np. wyjścia z klasą do kina lub teatru),
- zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym (np. uczestnictwo w kursach czy szkoleniach).
Szczegółowy wymiar pensum dydaktycznego dla wszystkich grup nauczycieli określa tabela zawarta w art. 42 ust. 3 KN oraz przepisy art. 42 ust. 4a oraz ust. 7 KN.
Nauczyciel może być ponadto zobowiązany przez dyrektora do pracy w wymiarze przekraczającym swoje pensum dydaktyczne, czyli do pracy w ramach: godzin ponadwymiarowych albo godzin doraźnych zastępstw.
Przydzielanie godzin ponadwymiarowych
Przez godzinę ponadwymiarową rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych.
W myśl art. 35 ust. 1 KN godziny ponadwymiarowe mogą być przydzielane nauczycielom jedynie w szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły, a ich liczba nie może przekroczyć 1/4 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Przydzielenie nauczycielowi większej liczby godzin ponadwymiarowych może nastąpić wyłącznie za jego zgodą, jednak w wymiarze nieprzekraczającym 1/2 tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Powyższe ograniczenia - w wyjątkowych przypadkach mogą być przekroczone, ale dotyczy to tylko nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych lub nauczycielowi praktycznej nauki zawodu.
Dowiedz się więcej w LEX: Czy dyrektor szkoły powinien opracować zasady gotowości do pracy w celu realizacji godzin ponadwymiarowych?
Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe
Wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i za godziny doraźnych zastępstw wypłaca się według stawki osobistego zaszeregowania nauczyciela, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy. Zasadą jest, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje za przydzielone i zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych.
Kwestie przydzielania i rozliczania godzin ponadwymiarowych nauczycieli budzą w praktyce liczne pytania i wątpliwości. Nowelizacja Karty Nauczyciela wprowadziła z dniem 1.09.2025 r. 1.01.2026 r. zmiany w tym zakresie. Nowe regulacje, w tym rozszerzone rozumienie pojęcia „gotowości do pracy”, mają ogromny wpływ na ustalenie prawa nauczycieli do wynagrodzenia za nieprzepracowane godziny ponadwymiarowe.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 35 ust. 3e KN, wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje nauczycielowi także w przypadku, gdy niezrealizowanie przez niego przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć.
Jak podkreśla MEN, nauczyciele otrzymają zatem wynagrodzenie za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w różnych przypadkach nieodbycia zajęć z przyczyn leżących po stronie szkoły, np. z powodu nieobecności ucznia na zajęciach prowadzonych z nim indywidualnie, wyjazdu klasy na wycieczkę itp. Warunkiem zachowania prawa do wynagrodzenia jest pozostawanie nauczyciela w tym czasie w gotowości do realizacji tych zajęć.
W takim przypadku nauczycielowi można przydzielić do realizacji w czasie, w którym zostały zaplanowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze lub wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 2 KN.
Nowelizacja Karty Nauczyciela doprecyzowała także przepis art. 35 ust. 3f, aby nie wzbudzał więcej wątpliwości, że pomniejszanie pensum przy wyliczaniu godzin ponadwymiarowych obejmuje także tygodnie, w których przypadają dni, w których dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć.
Dowiedz się więcej w LEX: Nowe zasady rozliczania godzin ponadwymiarowych i doraźnych zastępstw nauczycieli
