Powództwo SLAPP: jakie środki może zastosować sąd?
Od 8 lipca 2026 r. obowiązuje ustawa antySLAPP, która wzmacnia ochronę osób uczestniczących w debacie publicznej. Jeżeli sąd uzna, że powództwo zmierza do stłumienia, ograniczenia lub zakłócenia debaty publicznej, może zastosować szczególne środki procesowe wobec powoda. W tekście wyjaśniamy, kiedy sąd może oddalić powództwo, jakie znaczenie ma stwierdzenie charakteru SLAPP oraz z jakimi konsekwencjami finansowymi musi liczyć się powód.
Ustawa antySLAPP, czyli ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym osób uczestniczących w debacie publicznej (Dz. U. poz. 830), jest implementacją dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1069 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi ("strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej") (Dz. U. UE. L. z 2024 r. poz. 1069). Dyrektywa dotyczy wyłącznie spraw transgranicznych, natomiast ustawa antySLAPP ma zastosowanie również w sprawach wewnątrzkrajowych.
Kiedy powództwo może zostać uznane za SLAPP?
W art. 5 ust. 1 ustawy antySLAPP wskazane są przykładowe działania, które sąd może uznać za postępowanie zmierzające wyłącznie lub głównie do stłumienia, ograniczenia, zakłócenia debaty publicznej lub szykanowania za udział w niej. Ustawodawca posłużył się sformułowaniem "w szczególności", co oznacza, że poniższy katalog działań nie ma charakteru wyczerpującego.
Za działania mogące wypełniać znamiona SLAPP mogą zostać uznane m.in.:
- wszczynanie przez powoda, osoby działające na jego rzecz lub z nim powiązane wielu postępowań, w tym transgranicznych, w których żądania oparte są na tych samych faktach lub które dotyczą tego samego przedmiotu debaty publicznej;
- podejmowanie przez powoda czynności procesowych w złej wierze, w tym działanie na zwłokę, celowy wybór miejsca wytoczenia powództwa, które jest niekorzystne lub uciążliwe dla pozwanego, działanie, które powoduje konieczność poniesienia nieproporcjonalnego nakładu pracy lub kosztów po stronie pozwanego lub wnoszenie środków odwoławczych, które są oczywiście bezzasadne;
- wykorzystywanie przez powoda przewagi finansowej, wpływów politycznych lub wpływów na społeczeństwo, w celu wywierania presji na pozwanego.
Sąd bada przesłanki z urzędu lub na wniosek pozwanego. Jeżeli uzna, że przesłanki zostały spełnione, może zareagować na 3 możliwe sposoby.
Kiedy sąd może oddalić powództwo SLAPP jako oczywiście bezzasadne?
Sąd, zgodnie z art. 6 ustawy antySLAPP, może oddalić powództwo uznając je za oczywiście bezzasadne, jeżeli wynika to z treści pozwu, jego załączników, okoliczności sprawy oraz faktów notoryjnych i znanych z urzędu.
Jak zaznacza dr hab. M. Dziurda, co do zasady takie powództwo może być oddalone bez doręczenia odpisu pozwu pozwanemu (M. Dziurda, Procesowe środki przeciwdziałania SLAPP (strategicznym powództwom przeciwko udziałowi społecznemu w debacie publicznej), LEX/el. 2026.). Nie wyklucza to jednak sytuacji, w których odpis został już pozwanemu doręczony. W takim przypadku, jeżeli pozwany złoży wniosek o oddalenie powództwa, powód powinien wskazać okoliczności uzasadniające powództwo, pozwalające sądowi na ocenę, czy nie jest ono oczywiście bezzasadne.
Terminem maksymalnym na oddalenie powództwa w razie jego oczywistej bezzasadności są 3 miesiące od dnia wniesienia pozwu, a jeżeli wniosek o oddalenie powództwa jako oczywiście bezzasadnego złożył pozwany – niepóźniej niż trzy miesiące od dnia złożenia tego wniosku (art. 7 ustawy antySLAPP).
Jakie skutki ma stwierdzenie, że powództwo służyło tłumieniu debaty publicznej?
Sąd ma obowiązek stwierdzić w sentencji wyroku, że wytoczenie powództwa zmierzało wyłącznie lub głównie do stłumienia, ograniczenia, zakłócenia debaty publicznej lub szykanowania za udział w niej. Dzięki temu pozwany będzie mógł uzyskać pełny zwrot kosztów zastępstwa procesowego (art. 8, 14 ustawy antySLAPP). Ponadto sąd może nałożyć grzywnę na powoda oraz nałożyć na niego obowiązek opublikowania sentencji wyroku jego koszt (art. 13 ustawy antySLAPP).
Czy sąd może odrzucić pozew albo oddalić powództwo w inny sposób?
Poza oddaleniem powództwa jako oczywiście bezzasadnego sąd może również odrzucić pozew ze względu na nadużycie prawa procesowego albo oddalić powództwo w całości lub w części. Przeczytasz o tym więcej w publikacjach dostępnych w LEX Kancelaria Prawna.
