Monika Kozłowska

Brak możliwości zastosowania jednego ze środków bezpieczeństwa finansowego to sytuacja, z którą instytucje obowiązane mierzą się coraz częściej w praktyce AML. Nie każda trudność proceduralna oznacza jednak automatycznie konieczność zakończenia relacji z klientem - kluczowe znaczenie ma właściwa interpretacja przepisów oraz ocena ryzyka w konkretnym przypadku.

Usługi dodatkowe (Value Added Services - VAS) na stałe wpisały się w ofertę banków, zwłaszcza w powiązaniu z kredytami, rachunkami płatniczymi czy bankowością elektroniczną. Choć pozwalają one wzbogacić produkt bankowy i zwiększyć jego atrakcyjność, ich oferowanie wiąże się z istotnymi ryzykami prawnymi.

W ostatnim okresie w polskim i unijnym orzecznictwie pojawiły się istotne rozstrzygnięcia dotyczące skutków unieważnienia umów kredytowych zawierających nieuczciwe klauzule, w tym oparte na wskaźniku WIBOR.

14 lutego 2025 r. TSUE wydał wyrok w sprawie C-472/23 dotyczący sankcji kredytu darmowego. Kluczowym zagadnieniem w sprawie było ustalenie, czy naruszenie przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych daje konsumentowi prawo do pełnego skorzystania z sankcji kredytu darmowego, tj. zwolnienia z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów kredytu, w tym odsetek i opłat. Omawiany wyrok TSUE może istotnie wpłynąć na sytuację kredytobiorców w Polsce.

Sankcja kredytu darmowego zyskuje coraz większe znaczenie w ostatnim czasie, jako kara dla instytucji udzielających pożyczki lub banków za naruszenie praw konsumentów w zakresie informacyjnym i nadmiernego naliczania kosztów. W ustawie o kredycie konsumenckim wymieniono naruszenia, które mogą skutkować nałożeniem sankcji i utratą dochodów przez kredytodawców.

W praktyce coraz częściej mamy styczność z przypadkami kradzieży tożsamości. Według ostatniego raportu Związku Banków Polskich w II kwartale 2023 r. odnotowano 2116 udaremnionych prób wyłudzeń na cudze nazwiska, co oznacza około 23 próby dziennie.

Zmiany wprowadzone przez ustawę o konsumenckiej pożyczce lombardowej powodują, że każdy podmiot, który do tej pory świadczył usługi udzielania finansowania na rzecz osób zajmujących się działalnością rolniczą, powinien przeprowadzić audyt swoich procedur i procesów w celu zidentyfikowania ewentualnych luk bądź konieczności dostosowania się do nowych realiów prawnych, które wejdą w życie od 7.01.2024 r.

W ostatnich miesiącach za sprawą jednego aktu prawnego doszło do olbrzymiej nowelizacji 41 ustaw. Mowa o ustawie z 16.08.2023 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem rozwoju rynku finansowego oraz ochrony inwestorów na tym rynku, powszechnie znanej jako „Warzywniak”, która niesie za sobą szereg istotnych zmian m. in. w obszarze prawa usług płatniczych.

Oszustwa w transakcjach internetowych zdarzają się nieustannie, a ich celem coraz częściej padają nie pieniądze, ale dane związane z rachunkiem bankowym. Wystarczy nakłonić właściciela rachunku do ujawnienia niezbędnych informacji, np. poprzez kliknięcie w fałszywy link do autoryzacji płatności. Pozwala to oszustom na dowolne dysponowanie środkami z rachunku, do którego uzyskali dostęp, a jednocześnie ogranicza możliwość odzyskania środków przez klienta banku.

Bank jako podmiot zaufania publicznego jest zobowiązany m.in. do zapewnienia bezpieczeństwa przechowywanych środków pieniężnych. Jednym z jego obowiązków zmierzających do realizacji tego celu jest prowadzenie rzetelnej identyfikacji klientów i weryfikacji ich tożsamości. W ramach realizacji tego zadania banki są zobligowane do potwierdzania ustalonych danych identyfikacyjnych na podstawie dokumentu stwierdzającego tożsamość osoby fizycznej.

15 czerwca 2023 r. zapadł długo wyczekiwany wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie dotyczącej tzw. wynagrodzenia za korzystanie z kapitału. Sprawa ta jednak nie dotyczyła tylko roszczeń wysuwanych przez banki przeciwko kredytobiorcom, którzy zdecydowali się na pozew w celu stwierdzenia nieważności umowy kredytu frankowego, ale również potencjalnych, analogicznych roszczeń samych konsumentów.

10 maja 2023 roku SN wydał w składzie 7 sędziów uchwałę dotyczącą interpretacji art. 120 § 1 k.c. Ma ona duży wpływ na praktykę banków związaną z wypowiadaniem umów kredytów i liczeniem terminów przedawnienia oraz na dochodzenie roszczeń. Banki do tej pory kierowały się różnymi normami dlatego konieczne będzie ujednolicenie zasad wyliczania terminów dla wypowiedzianych kredytów.

Choć problematyka umów kredytów konsumenckich jest przedmiotem szczegółowej regulacji w ustawie o kredycie konsumenckim , konieczne jest uwzględnienie jej specyficznego charakteru na etapie dystrybucyjnym.

15 czerwca 2023 zapadł wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w głośnej sprawie C-520/21. Zgodnie z orzeczeniem Banki nie mogą domagać się od kredytobiorców wynagrodzenia za korzystanie z kapitału w przypadku stwierdzenia nieważności umowy.

Zdaniem Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EBA) wpływ zmian klimatu, transformacja gospodarki i inne wyzwania związane z ochroną środowiska nie pozostaną obojętne dla społeczeństwa i z pewnością ryzyka środowiskowe w przyszłości staną się jeszcze bardziej znaczące. Banki jako instytucje pośredniczące w dostarczaniu podmiotom gospodarczym kapitału na inwestycje związane ze zrównoważoną działalnością będą musiały je uwzględniać w swojej działalności.

Nie opadł jeszcze kurz po bataliach sądowych o umowy kredytów frankowych, a na horyzoncie pojawia się już perspektywa kolejnego sporu - tym razem o potencjalną wadliwość kredytów oprocentowanych WIBORem. Pojawiły się pierwsze pozwy, a niemałe zamieszanie wywołało udzielone przez Sąd Okręgowy w Katowicach zabezpieczenie roszczenia w jednej z takich spraw.

Rozporządzenie DORA ma na celu ujednolicenie podejścia do tematyki cyberbezpieczeństwa w podmiotach z branży finansowej oraz obsługujących je podmiotach z sektora usług IT, w Unii Europejskiej. W konsekwencji najdalej idące obowiązki będą spoczywać na instytucjach kredytowych, które już teraz podlegają obowiązkom z zakresu cyberbezpieczeństwa.

Powszechny dostęp do usług finansowych, a zwłaszcza popularyzacja nowoczesnych technologii oprócz licznych korzyści, spowodowały, że zwiększyło się prawdopodobieństwo zaistnienia różnorakich nieprawidłowości i błędów, które skłaniają klientów banków do zgłaszania swych zastrzeżeń i pretensji co do jakości obsługi.

Greenwashing często kojarzy się z branżą spożywczą lub odzieżową, ale jest dość powszechnym zjawiskiem i wiele podmiotów wykorzystuje modę na ekologię by zyskać przewagę konkurencyjną. Zjawisko to jest też niestety obecne na rynku kapitałowym i podobnie jak misseling nie ma definicji, ale może przybierać różne formy i występować na różnych etapach.

Nowe sprawozdanie Komisji Europejskiej w sprawie oceny ryzyka AML i CFT wymusza na instytucjach finansowych przeprowadzenie aktualizacji ich wewnętrznej oceny ryzyka. Metodologia i zalecenia zawarte w sprawozdaniu niewystarczająco precyzują, jak w praktyce ma wyglądać aktualizacja, dlatego ważne jest dokładne przeanalizowanie przepisów ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.