Wojciech Kowalski

Możliwość wniesienia skargi na uchwałę rady gminy ma służyć ochronie prawnej jednostek przed bezprawnymi działaniami gminy. Skarżyć można nie tylko uchwały, ale wszystkie -ustanowione przez organy gminy - akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące na terenie danej gminy. Skargę można wnieść do sądu administracyjnego w imieniu własnym lub reprezentując grupę mieszkańców gminy, którzy na to wyrażą pisemną zgodę.

Możliwość przeprowadzenia posiedzenia niejawnego w sprawach, w których ustawa wymaga przeprowadzenia rozprawy to kolejny efekt pandemii koronawirusa. Od 16 maja 2020 r. jest to możliwe dzięki Tarczy 3.0. Rozwiązanie jest dopuszczalne w postępowaniu przed NSA oraz wojewódzkimi sądami administracyjnymi.

Możliwość rozpoznania przez NSA skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym w sprawach, w których miała być wyznaczona rozprawa. Takie rozwiązanie wprowadziła Tarcza 3.0. Istotą wprowadzonej regulacji jest likwidowanie zaległości w sprawach, które oczekują na rozpoznanie na rozprawie przed NSA.

Panująca w Polsce epidemia wymusza kolejne szczególne rozwiązania prawne. W wypadku postępowania cywilnego, Tarcza 3.0 wprowadziła zmiany dotyczące rozpoznawania spraw w postępowaniach cywilnych podczas epidemii koronawirusa. Nowości dotyczą między innymi przeprowadzenia posiedzenia niejawnego w celu rozpoznania sprawy.

Do 15 maja obowiązywało wstrzymanie rozpoczęcia i zawieszenie biegu terminów procesowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Tarcza 3.0 uchyliła ten zapis ustawy koronawirusowej. Jednocześnie wprowadziła przepis, zgodnie z którym po upływie 7 dni od wejściu w życie Tarczy 3.0, terminy wstrzymane rozpoczynają swój bieg, zaś zawieszone biegną dalej.

Zagadnienie e-doręczeń w ostatnich tygodniach jest jednym z najgorętszych tematów wśród prawników. Pomimo dwóch podejść ze strony Ministerstwa Sprawiedliwości w ramach tarcz antykryzysowych, nadal nie mamy regulacji w tym zakresie. Z racji tego, że 7 maja weszło w życie nowe rozporządzenie w sprawie doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, warto uporządkować wiedzę na temat tego, co póki co obowiązuje w tym zakresie.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym, ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik, może uznać, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające sporządzenie skargi kasacyjnej na rzecz strony postępowania. Pełnomocnik sporządza wtedy opinię o braku podstaw do jej wniesienia i składa ją w sądzie w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Opinia badana jest następnie przez WSA.

W postępowaniu administracyjnym, strona może wnieść odwołanie lub złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, uruchamiając tym samym procedurę odwoławczą. Może też zrezygnować z wniesienia odwołania, czyniąc to w sposób milczący, polegający na powstrzymaniu się od złożenia odwołania w ustawowo zakreślonym terminie.

Organy administracji otrzymały możliwość doręczania stronie lub innemu uczestnikowi postępowania wydruku pism uzyskanych z systemu teleinformatycznego. Organy administracji tym samym łatwiej doręczą pisma wytworzone w formie dokumentu elektronicznego, w sytuacji, gdy strony lub inni uczestnicy postępowania nie wyrazili chęci komunikowania się z organem w postaci elektronicznej. Wszystko to w ramach zmian w prawie w związku ze stanem epidemii koronawirusa.

Apelacja i inne środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym są badane pod kątem ich dopuszczalności. Jednym z kryteriów branych pod uwagę jest zachowanie terminu do ich wniesienia. Epidemia koronawirusa w istotny sposób wpłynęła na kwestię dopuszczalności ich wniesienia.

W związku ze stanem epidemii koronawirusa, a wcześniej stanem zagrożenia epidemicznego, z mocy prawa bieg terminów w postępowaniu administracyjnym nie rozpoczął się. Bieg terminów rozpoczętych uległ zaś zawieszeniu. Przez terminy w postępowaniu administracyjnym należy rozumieć terminy procesowe, ale także terminy prawa materialnego.

Ogłoszony w związku z koronawirusem stan epidemii odciska swoje piętno również na działalności spółek kapitałowych. Kolegialne organy spółek kapitałowych muszą działać, muszą podejmować decyzje, by prawidłowo działać mogły same spółki. Ograniczenia w przemieszczaniu się wymusiły na członkach tych organów funkcjonowanie w trybie pracy zdalnej. Jak łatwo się domyślić, obowiązujące przed pojawieniem się koronawirusa przepisy nie były w pełni "przygotowane" do takiej sytuacji.

Koronawirus w zasadniczy sposób wpłynął na działalność sądów. Z wokand "spadły" prawie wszystkie sprawy. Nie mogło to zostać bez wpływu na bieg terminów procesowych.

Stan zagrożenia epidemicznego obowiązywał od 14 marca 2020 r., od 20 marca 2020 r. w jego miejsce wprowadzony został stan epidemii w związku z koronawirusem. Efektem była i jest zmiana funkcjonowania wielu instytucji publicznych, w tym sądów, gdzie m.in. odwołano prawie wszystkie rozprawy. Stan ten szczególnie wpływa na toczące się postępowania cywilne i na związany z nimi bieg terminów procesowych.

Przewodniczący powinien we właściwej chwili skłaniać strony do pojednania, zwłaszcza na pierwszym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska stron. Osnowę ugody zawartej przed sądem wciąga się do protokołu rozprawy albo zamieszcza w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu i stwierdza podpisami stron. Niemożność podpisania ugody sąd stwierdza w protokole.

Właściciel może żądać od osoby, która włada faktycznie jego rzeczą, ażeby rzecz została mu wydana (powództwo windykacyjne). Przepisy nie precyzują, w jaki sposób to wydanie rzeczy ma nastąpić. Raczej nie jest wystarczające tylko bierne zachowanie władającego rzeczą i znoszenie odbioru rzeczy. Konieczne jest podjęcie określonych działań, które doprowadzą do odzyskania władztwa nad rzeczą przez właściciela.

Postępowanie umarza się w całości lub części z urzędu jeżeli wierzyciel w ciągu sześciu miesięcy nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania lub nie zażądał podjęcia zawieszonego postępowania. Nie chodzi zatem o jakąkolwiek aktywność wierzyciela, lecz taką, która jest potrzebna do prowadzenia egzekucji w świetle przepisów o postępowaniu egzekucyjnym.

Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin sądowy) rozpoczyna się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub zarządzenia. Jeżeli kodeks postępowania cywilnego przewiduje doręczenie z urzędu, bieg terminu rozpoczyna się od jego doręczenia. Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć lub skrócić termin sądowy na wniosek zgłoszony przed upływem terminu, nawet bez wysłuchania strony przeciwnej.

Zażalenie przysługuje na każde postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie zabezpieczenia. Mowa tu przede wszystkim o postanowieniu o udzieleniu zabezpieczenia oraz o postanowieniu w przedmiocie oddaleniu wniosku o zabezpieczenie. Zażalenie można też wnieść na postanowienia o uchyleniu lub zmianie prawomocnego postanowienia, którym udzielono zabezpieczenia, czy postanowienia stwierdzające upadek zabezpieczenia lub oddalające wniosek o stwierdzenie upadku zabezpieczenia.

Ogłoszenie wyroku NSA na posiedzeniu jawnym lub podpisanie sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym otwiera termin do sporządzenia jego uzasadnienia. Sporządzenie uzasadnienia wyroku z urzędu łączy się z obowiązkiem doręczenia jego odpisu każdej stronie. NSA z urzędu uzasadnia wszystkie orzeczenia w terminie 30 dni.